THẤU CẢM – KIỆT SỨC: ĐIỀU GÌ XOAY QUANH MỐI QUAN HỆ NÀY

Mối quan hệ giữa thấu cảm và tình trạng kiệt sức của những người làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe con người là một chủ đề khá nổi bật được nhiều nhà nghiên cứu lâm sàng rất quan tâm từ những năm 90s đến nay. Một trong số những lý do tiêu biểu được đề cập đến là bởi vì, thấu cảm là một yếu tố cốt lõi trong mối quan hệ chăm sóc, hỗ trợ hay trị liệu. Tổng hợp kết quả từ nhiều nghiên cứu trên thế giới cho thấy rằng, đây là một mối quan hệ khá phức tạp vào đa chiều.

Kiệt sức có thể làm suy kiệt sự thấu cảm: Số liệu thống kê cho thấy rằng 1/3 bác sĩ đa khoa tại châu Âu và Hoa Kỳ đã từng trải qua tình trạng kiệt sức, và điều này có những tác động tiêu cực đáng kể đến hiệu suất công việc và sức khỏe tâm thần của họ. Thậm chí, bác sĩ có tỉ lệ tự tử cao nhất trong các nghề tại Mỹ. Sự xuất hiện của tình trạng kiệt sức được cho là độc hại cho cả chính bác sĩ và cả bệnh nhân. Trong các nghiên cứu trên những người chăm sóc tại Tây Ban Nha, Thụy Điển, Hàn Quốc, Pháp, Singapore đều lần lượt chỉ ra rằng bác sĩ đa khoa, y tá, sinh viên y khoa rơi vào tình trạng kiệt sức sẽ có ít khả năng đứng vào vị trí của bệnh nhân và lắng nghe họ; và tình trạng kiệt sức càng cao thì sự thấu cảm càng thấp. Thậm chí, khi bác sĩ đang ở mức kiệt sức cao, họ có xu hướng rút lui khỏi mối quan hệ với bệnh nhân (Truchot & cộng sự, 2011).

Thấu cảm có thể tạo nên sự kiệt sức: Trong nghiên cứu của Figley (2002) và Rogthschild (2006), các tác giả đã báo cáo rằng sự thấu cảm có khả năng gây tổn thương đối với các tình trạng liên quan đến căng thẳng như suy giảm lòng trắc ẩn hay cạn kiệt cảm xúc. Quan điểm này xuất phát từ góc nhìn thấu cảm tập trung vào khía cạnh tình cảm, một hệ quả không mong muốn là bác sĩ trở nên quá phụ thuộc vào cảm xúc của bệnh nhân, họ trở nên cực kỳ căng thẳng và bận tâm đến nỗi đau khổ của người được giúp đỡ quá mức.

Thấu cảm có thể ngăn ngừa sự kiệt sức: Theo quan điểm của nhà lâm sàng Jodi Halpern tại Đại học California, sự thấu cảm gắn liền với sự hài lòng và nhìn nhận về ý nghĩa của công việc là một người chăm sóc. Bởi vậy, việc thực hành một số phương pháp thấu cảm như chăm sóc cảm xúc, tự suy ngẫm, chấp nhập những phản hồi tiêu cực là nguồn lực để mội người chống lại sự căng thẳng hay kiệt sức. Bên cạnh đó, những bác sĩ có sự kết nối cảm xúc thường có hiệu quả điều trị tốt hơn và có xu hướng trải nghiệm sự hài lòng và hoàn thành công việc tốt hơn.

Có vẻ như những tác động khác nhau này cho thấy những các tiếp cận hay góc nhìn khác nhau về thấu cảm. Các loại thấu cảm khác nhau sẽ có những tác động khác nhau, cũng như có thể tương tác với nhau. Điều này cũng gợi ý rằng sự kiệt sức thấu cảm có lẽ không phải tồn tại ở tất cả những người có sự thấu cảm liên tục dành cho người khác. Cách tiếp cận về thấu cảm là một yếu tố quan trọng mà chúng ta cần cân nhắc.

Theo chuyên gia tâm lý trị liệu Madeline Lucas, tình trạng kiệt sức thấu cảm [Empathy burnout] xảy ra khi một người thường xuyên tiêu tốn quá nhiều năng lượng – cảm xúc, thể chất, tinh thần – để quan tâm, chăm sóc người khác đến mức chính bản thân cảm thấy kiệt sức.

Nếu một người dành tất cả thời gian của họ để đổ đầy cái xô của người khác và giữ khoảng trống cho cảm xúc và trải nghiệm của chính mình, thì đến một ngày chính cái xô của họ sẽ trở nên trống rỗng.

Vậy thì quay lại chính chúng ta cần lấp đầy chiếc xô thấu cảm dành cho chính mình trước khi thấu cảm với người khác (bạn có thể xem lại bài viết về “lòng trắc ẩn tự thân – thương mình giữa biến động”) và thiết lập giới hạn cho bản thân mình. Tôi nghĩ rằng bạn cần hiểu một số điều sau để sự thấu cảm là có ý nghĩa cho chính bạn và người khác.

Chính bạn cũng cần được thấu cảm

Một trong những bước quan trọng để tránh kiệt sức là hãy cho bản thân thời gian để nạp lại năng lượng. Cho dù bạn là ai, một chuyên gia chăm sóc sức khỏe, một người chăm sóc người khác hay đơn giản chỉ là một người bình thường nhưng luôn cố gắng sẻ chia và thấu cảm với người khác thì hãy làm điều đó cho chính mình. Bạn có thể dành thời gian để thư giãn bằng bất kỳ cách nào bạn thấy có ích, dù chỉ là việc ngồi chỉ thở và không làm gì cả. Cơ thể và tâm trí của bạn đều cần được chăm sóc nếu bạn muốn duy trì bất kỳ sự quan tâm cảm xúc nào dành cho người khác.

Bạn không toàn năng

Điều tự nhiên khi thấy ai đó gặp vấn đề, bạn luôn muốn có câu trả lời cho vấn đề của họ. Nhưng không phải lúc nào bạn cũng có được, điều đó là hết sức bình thường. Nếu bạn đặt lên mình gánh nặng phải có giải pháp cho mọi vấn đề của người khác, bạn sẽ mệt mỏi, kiệt sức nhanh chóng. Hãy tự tin rằng bạn sẽ giúp ở mức bạn có thể, nhưng khi bạn không biết làm thế nào, không sao cao. Một ai khác có thể sẽ bước đến và giúp bạn.

Đừng nhận lấy mọi thứ về mình

Khi bạn quan tâm sâu sắc ai đó đang gặp khó khăn, bạn rất dễ nhận nó về mình, đặc biệt đó là người thân yêu của bạn. Bạn có thể tự hỏi liệu những gì họ đang trải qua có phải là lỗi của bạn không. Nếu điều đó có liên quan đến bạn, bạn có thể thấy thất vọng, nản lòng vì không thể giải quyết nó một cách nhanh chóng. Đó là một gánh nặng khá lớn đối với bản thân bạn và sức nặng của nó sẽ đè bẹp bạn. Hãy hiểu rằng những gì đang xảy ra không phải lỗi của bạn, nhưng bạn đang làm điều tốt nhất bởi vì bạn ở đó.

Chút suy ngẫm sau cùng,

Nhìn vào thực tế chống COVID-19 ở Việt Nam hiện tại để thấy rằng những chiến sĩ tuyến đầu đang “kiệt sức” của chúng ta đã nỗ lực như thế nào với sự thấu cảm dành cho bệnh nhân của họ. Nếu như bạn có biết hay nghe thấy có bác sĩ hay người hỗ trợ nào đó đã rời đi trong lúc chống dịch thì tôi cũng mong bạn hiểu thêm một điều rằng, có thể tại thời điểm đó, họ đủ tỉnh táo để nhận ra rằng họ không thể tiếp tục chiến đấu anh hùng mà không có một thanh gương nào trong tay, họ cần được nghỉ ngơi. Chắc hẳn cũng như tôi, mọi người không ai muốn cứu được mạng người này bằng cách đổi một mạng người khác.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *