Phác thảo tương lai báo chí Việt Nam đến năm 2045: Buộc các “ông lớn” công nghệ phải chia sẻ doanh thu?

Sáng 15/6, tại Bộ VHTTDL đã diễn ra hội thảo “Góp ý xây dựng hồ sơ Chiến lược phát triển và quản lý hệ thống báo chí đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”.

Phác thảo tương lai báo chí Việt Nam đến năm 2045

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Phan Tâm nhấn mạnh, hiện nay, chúng ta đang sống trong một môi trường truyền thông mà mỗi ngày người dân tiếp nhận một khối lượng thông tin khổng lồ từ rất nhiều nguồn khác nhau. Nhu cầu được cập nhật thông tin, được giải thích, phân tích và định hướng chưa bao giờ lớn như hiện nay.

Đặc biệt, mỗi khi xuất hiện những luồng thông tin nhiễu loạn, những vấn đề phức tạp hoặc những sự kiện lớn cần được phản ánh khách quan, đầy đủ, xã hội lại càng cần đến vai trò của báo chí chính thống như một điểm tựa của niềm tin.

Tuy vậy, chính trong giai đoạn nhu cầu thông tin gia tăng mạnh mẽ này, nhiều cơ quan báo chí lại đang phải đối mặt với những áp lực rất lớn về nguồn lực, công nghệ và mô hình phát triển.

Vì vậy, vấn đề đặt ra khi xây dựng “Chiến lược phát triển và quản lý hệ thống báo chí đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” (gọi tắt là Chiến lược phát triển báo chí) là làm thế nào để báo chí có đủ nguồn lực, đủ năng lực và đủ điều kiện để tiếp tục tạo ra những giá trị mà xã hội đang cần.

Theo Thứ trưởng Phan Tâm, thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ là báo chí sẽ phát triển bằng nguồn lực nào, trên nền tảng nào mà còn là làm thế nào để tiếp tục thực hiện tốt sứ mệnh mà Đảng, Nhà nước và nhân dân giao phó trong bối cảnh mới.

“Nếu như cách đây 20 năm, lợi thế lớn nhất của báo chí là khả năng đưa tin nhanh, thì ngày nay lợi thế đó không còn là của riêng báo chí. Nếu như cách đây 10 năm, báo chí chủ yếu cạnh tranh với các cơ quan báo chí khác thì hiện nay báo chí đang cạnh tranh với toàn bộ hệ sinh thái số, từ mạng xã hội, nền tảng video đến các công cụ tìm kiếm và các ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Trong bối cảnh đó, câu hỏi lớn nhất không phải là làm thế nào để sản xuất nhiều thông tin hơn mà là làm thế nào để tạo ra những thông tin đáng tin cậy hơn, có chiều sâu hơn, có giá trị hơn và có tác động tích cực hơn đối với sự phát triển của xã hội”, Thứ trưởng Phan Tâm nói.

Thứ trưởng Phan Tâm cũng nói thêm rằng, dù công nghệ thay đổi nhanh chóng, những giá trị cốt lõi của báo chí như kiểm chứng sự thật, trách nhiệm xã hội, đạo đức nghề nghiệp và sự gắn bó với lợi ích quốc gia vẫn không thể thay thế. Vì vậy, Chiến lược phát triển báo chí cần giải quyết đồng bộ các vấn đề về nhân lực, công nghệ, cơ chế chính sách, kinh tế báo chí và môi trường hoạt động để tạo điều kiện cho báo chí phát triển bền vững, đồng thời giúp những người làm báo yên tâm sống với nghề và tiếp tục cống hiến.

Trong phần trình bày tóm tắt, ông Lưu Đình Phúc – Cục trưởng Cục Báo chí nhấn mạnh, dự thảo “Chiến lược phát triển và quản lý hệ thống báo chí đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” được xây dựng dựa trên 5 quan điểm lớn: Kiến tạo sự ổn định xã hội, củng cố niềm tin và khát vọng phát triển đất nước; Phát triển báo chí gắn với nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước; Huy động hiệu quả các nguồn lực; Chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị, kiến tạo phát triển và lấy công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số làm động lực trung tâm.

Mục tiêu tổng quát của chiến lược là xây dựng hệ thống báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại; hình thành các cơ quan báo chí chủ lực, các tổ hợp truyền thông mạnh đóng vai trò trụ cột trong hệ sinh thái thông tin quốc gia; giúp người dân dễ dàng tiếp cận các sản phẩm báo chí trên mọi nền tảng và môi trường số.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, chiến lược tập trung vào năm trụ cột chính:

Mô hình báo chí tinh gọn, hiện đại: Tiếp tục sắp xếp, tổ chức lại hệ thống báo chí theo hướng tinh gọn, hiệu quả; hình thành các cơ quan báo chí đa phương tiện có khả năng dẫn dắt thông tin.

Nguồn nhân lực chất lượng cao: Đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng; nâng cao năng lực số cho đội ngũ người làm báo; thu hút chuyên gia công nghệ, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo tham gia hoạt động báo chí.

Hạ tầng và chuyển đổi số: Đầu tư xây dựng các nền tảng số dùng chung cho báo chí; phát triển hạ tầng dữ liệu; đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quy trình sản xuất, phân phối và quản trị nội dung.

Cơ chế tài chính: Hoàn thiện cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ gắn với hiệu quả và tác động xã hội; nghiên cứu thành lập Quỹ phát triển báo chí quốc gia nhằm hỗ trợ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Bảo vệ bản quyền báo chí: Tăng cường các giải pháp quản lý, bảo vệ bản quyền trên môi trường mạng; nâng cao trách nhiệm cung cấp thông tin của các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp.

Báo chí cần làm gì để không bị bỏ lại trong cuộc đua công nghệ?

Hội thảo “Góp ý xây dựng hồ sơ Chiến lược phát triển và quản lý hệ thống báo chí đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” đã nhận được 15 ý kiến đóng góp từ lãnh đạo và đại diện các cơ quan báo chí.

Các vấn đề góp ý tập trung ở một số nội dung cơ bản như: Mô hình tổ chức và phát triển báo chí giai đoạn mới; Phát triển hệ thống tạp chí (tạp chí khoa học và văn học nghệ thuật); Chuyển đổi số báo chí, báo chí dữ liệu, nền tảng số; Cơ chế hợp tác ngoài ngành; Tháo gỡ vướng mắc về cơ chế sử dụng tài sản công tại cơ quan báo chí; Cơ chế tài chính, kinh tế báo chí; Cụ thể hóa chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao…

Góp ý tại hội thảo, ông Nguyễn Minh Đức – Phó Giám đốc Báo, Phát thanh và Truyền hình Hà Nội cho rằng, trong dự thảo Chiến lược phát triển báo chí có đề cập mục tiêu đến năm 2030 phát triển các cơ quan báo chí chủ lực theo hướng đa phương tiện, hình thành các tập đoàn truyền thông quốc gia là một quan điểm rất lớn và rất đúng đắn.

Tuy nhiên, sau khi ban hành chiến lược, cần xây dựng các văn bản hướng dẫn cụ thể về mô hình cơ quan báo chí đa phương tiện đối với từng nhóm cơ quan báo chí Trung ương, địa phương và các cơ quan báo chí đặc thù. Khi đó, cơ quan chủ quản mới có căn cứ để xây dựng đề án, kế hoạch phát triển phù hợp.

“Thực tế hiện nay cho thấy báo chí đang phải cạnh tranh rất mạnh mẽ với các nền tảng số và mạng xã hội. Nhiều thông tin mang tính giải trí, đời tư nghệ sĩ hoặc các vụ việc giật gân thu hút lượng quan tâm rất lớn, trong khi những vấn đề quan trọng liên quan đến chính trị, kinh tế, dân sinh lại chưa thu hút được sự chú ý tương xứng.

Do đó, ngoài các giải pháp về công nghệ, kỹ thuật và hạ tầng số, điều quan trọng là làm thế nào để thông tin của báo chí chính thống trở thành dòng thông tin chủ lưu trên không gian mạng. Đây không chỉ là nhiệm vụ của từng cơ quan báo chí mà còn là trách nhiệm của Nhà nước, các cơ quan quản lý và toàn bộ hệ thống truyền thông.

Tôi cho rằng, chiến lược lần này cần đặt ra các giải pháp mạnh mẽ hơn về dữ liệu, công nghệ, trí tuệ nhân tạo và cơ chế phân phối nội dung để bảo đảm các sản phẩm báo chí chính thống có thể tiếp cận người dân nhanh hơn, hiệu quả hơn và giữ vai trò dẫn dắt dư luận xã hội”, ông Nguyễn Minh Đức bày tỏ.

Liên quan đến cơ chế tài chính cho báo chí, ông Nguyễn Minh Đức phân tích, trong dự thảo hiện nay đã đề cập đến việc bố trí nguồn lực đầu tư thường xuyên, đầu tư phát triển, cơ chế đặt hàng và ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, ông Đức đề nghị bổ sung thêm nội dung về tạo cơ chế để các cơ quan báo chí phát triển nguồn lực của chính mình.

“Thực tế cho thấy, nhiều cơ quan báo chí, đặc biệt là các cơ quan báo chí địa phương đang sở hữu những nguồn lực tài sản rất lớn nhưng chưa có cơ chế phù hợp để khai thác hiệu quả. Nhiều trụ sở, quỹ đất và tài sản công hoàn toàn có thể trở thành nguồn lực hỗ trợ cho hoạt động báo chí nếu được phép khai thác theo quy định. Đối với các địa phương như: Hà Nội, TP.HCM và nhiều tỉnh, thành khác, đây là nguồn lực rất quan trọng.

Vì vậy, chiến lược cần mở ra cơ chế để các cơ quan báo chí có thể chủ động phát triển nguồn lực tài chính của mình bên cạnh nguồn hỗ trợ từ ngân sách nhà nước”.

Về vấn đề nguồn lực phát triển báo chí, ông Nguyễn Minh Đức kiến nghị tiếp tục nghiên cứu việc hình thành Quỹ Phát triển báo chí.

“Hiện nay, các nền tảng công nghệ lớn trên thế giới đang hưởng lợi rất nhiều từ nội dung báo chí và bản quyền báo chí. Tại nhiều quốc gia như: Pháp, Canada hay Australia, các tập đoàn công nghệ đã có cơ chế đóng góp trở lại để hỗ trợ sự phát triển của báo chí.

Theo tôi, Việt Nam cũng cần nghiên cứu vấn đề này một cách nghiêm túc. Các nền tảng công nghệ đang khai thác rất nhiều giá trị từ nội dung báo chí thì cũng cần có trách nhiệm đóng góp trở lại cho sự phát triển của báo chí Việt Nam”, ông Nguyễn Minh Đức chia sẻ.

Ông Nguyễn Minh Đức cũng đề cập đến việc phát triển báo chí đối ngoại, đặc biệt là báo chí tiếng Anh. Trong thời gian qua, chúng ta đã quan tâm đến lĩnh vực này nhưng vẫn chưa tương xứng với yêu cầu thực tiễn. Bởi lẽ đó, cần có những chính sách hỗ trợ riêng đối với báo chí đối ngoại và báo chí tiếng nước ngoài. Chỉ khi đó mới có thể nâng cao hiệu quả truyền thông quốc gia và quảng bá hình ảnh Việt Nam trên trường quốc tế.

Về nguồn lực tài chính, Đại tá Lê Ngọc Long – Phó Tổng Biên tập Báo Quân đội nhân dân nhấn mạnh báo chí cách mạng là lực lượng phục vụ sự nghiệp cách mạng của Đảng và Nhà nước, do đó việc bảo đảm kinh phí hoạt động không chỉ là trách nhiệm đối với các cơ quan báo chí chủ lực mà là trách nhiệm chung của Nhà nước đối với hệ thống báo chí.

Lãnh đạo Báo Quân đội Nhân dân cho rằng, cơ chế đặt hàng hiện nay vẫn mang tính ngắn hạn, chưa tạo được nền tảng đầu tư chiến lược cho sự phát triển lâu dài. Trong khi đó, để thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ chính trị, các cơ quan báo chí cần đầu tư bài bản về nhân lực, công nghệ và hệ thống nội dung. Vì vậy, chiến lược cần xác định rõ phần việc Nhà nước phải bảo đảm nguồn lực và phần việc xã hội hóa hoặc tự chủ.

Bên cạnh đó, vị này cũng đề nghị nghiên cứu cơ chế chia sẻ dữ liệu, chia sẻ nội dung giữa các cơ quan báo chí nhằm tăng hiệu quả tuyên truyền, đồng thời vẫn bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ và bản quyền tác phẩm báo chí. Đối với đào tạo nhân lực, đại biểu cho rằng cần coi đây là nhiệm vụ bắt buộc trong bối cảnh chuyển đổi số và AI phát triển nhanh chóng.

Đồng thời, chiến lược cũng cần có những quy định đặc thù đối với hệ thống báo chí trong lực lượng vũ trang để phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ về quốc phòng, an ninh và đối ngoại quốc phòng trong tình hình mới.

Đọc thêm