Từ phát ngôn của Thứ trưởng Bộ GDĐT Lê Quân Thạc sĩ sẽ lùi về vai trò trợ giảng: Giảng viên tiến sĩ tăng tốc

Dù đặt ra không ít thách thức về nhân lực và lộ trình thích ứng, chính sách mới trong Thông tư 34/2026/TT-BGDĐT mở ra cơ hội để các trường tái cấu trúc, đầu tư bài bản hơn và hướng tới phát triển bền vững.

Thông tư 34 của Bộ GDĐT

Tại Hội nghị tuyển sinh năm 2026 diễn ra sáng 20/4 tại TP.HCM, Thứ trưởng Bộ GDĐT Lê Quân cho biết, vai trò của giảng viên trình độ thạc sĩ trong hệ thống sẽ dần được định vị lại, giới hạn chủ yếu ở vị trí trợ giảng. Lãnh đạo Bộ cảnh báo, những cơ sở đào tạo đang lạm dụng số lượng thạc sĩ để phình to quy mô tuyển sinh cần khẩn trương tái cơ cấu đội ngũ. Nếu chậm trễ thích ứng, quỹ chỉ tiêu của các trường sẽ bị thu hẹp đáng kể trong tương lai gần.

Thông tin này lập tức nhận được quan tâm từ các trường đại học và dư luận.

PGS.TS Nguyễn Vũ Quỳnh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Lạc Hồng đánh giá Thông tư 34/2026/TT-BGDĐT thể hiện rõ định hướng đổi mới quản lý tuyển sinh đại học theo hướng gắn quy mô đào tạo với năng lực thực tế của cơ sở giáo dục.

Thông tư có ý nghĩa tích cực trong việc nâng cao chất lượng đào tạo. Việc tính chỉ tiêu dựa trên đội ngũ giảng viên, đặc biệt ưu tiên giảng viên có trình độ tiến sĩ, buộc các trường phải đầu tư thực chất vào nhân lực và nghiên cứu. Điều này góp phần hạn chế tình trạng mở rộng quy mô đào tạo vượt quá năng lực, vốn là vấn đề tồn tại trong nhiều năm.

Bên cạnh đó, quy định mới cũng thúc đẩy các trường tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình. Khi được trao quyền tự xác định chỉ tiêu, các cơ sở đào tạo đồng thời phải công khai thông tin và chịu sự kiểm tra, qua đó nâng cao tính tự chủ đi kèm trách nhiệm.

Tuy nhiên, theo PGS.TS Nguyễn Vũ Quỳnh, Thông tư cũng đặt ra không ít thách thức. Nhiều trường sẽ gặp khó khăn do hạn chế về đội ngũ tiến sĩ và cơ sở vật chất. Việc giảm hệ số của giảng viên trình độ thạc sĩ sẽ làm giảm đáng kể chỉ tiêu tuyển sinh.

Ngoài ra, trong ngắn hạn, quy định này có thể tạo ra sự phân hóa rõ rệt giữa các cơ sở đào tạo, khi các trường có tiềm lực mạnh sẽ tiếp tục mở rộng, trong khi các trường yếu hơn buộc phải thu hẹp quy mô hoặc tái cấu trúc.

Giảng viên Thạc sĩ làm gì sau khi Thông tư 34 có hiệu lực?

Theo ThS. Phạm Thái Sơn, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông, Trường Đại học Công Thương TPHCM (HUIT), từ năm 2022, nhà trường đã ban hành quy định yêu cầu giảng viên nếu còn trong độ tuổi cho phép (nam dưới 50, nữ dưới 45) phải tiếp tục học lên trình độ tiến sĩ. Hiện số lượng giảng viên đang theo học nghiên cứu sinh khoảng gần 150 người, dự kiến tốt nghiệp vào giai đoạn 2027–2028. Khi đó, tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ của trường có thể đạt khoảng 83%, phần còn lại chủ yếu là những giảng viên đã lớn tuổi, sắp nghỉ hưu.

“Về giải pháp nhân sự, nhà trường định hướng phân công giảng viên có trình độ thạc sĩ tham gia giảng dạy thực hành nhiều hơn, đồng thời đảm nhiệm khối lượng vừa phải ở các học phần lý thuyết.

Đối với đội ngũ giảng viên trẻ, tiêu chí tuyển dụng ưu tiên ứng viên có bằng thạc sĩ loại giỏi, xuất sắc và có cam kết học tiếp lên tiến sĩ trong thời gian khoảng 3–4 năm; nếu không đáp ứng tiến độ, có thể phải xem xét chấm dứt hợp đồng. Mục tiêu dài hạn là nâng tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ lên khoảng 90%, trong khi 10% còn lại là đội ngũ giảng viên trẻ đang trong lộ trình đào tạo”.

Theo TS Phạm Hiệp, Viện trưởng Viện nghiên cứu Giáo dục và Chuyển giao tri thức, Trường Đại học Thành Đô, việc siết tiêu chí giảng viên theo Thông tư 34 thực chất không phải là câu chuyện mới bởi từ nhiều năm nay các cơ sở giáo dục đại học đã chủ động xây dựng lộ trình nâng chuẩn đội ngũ, trong đó yêu cầu giảng viên có trình độ tiến sĩ gần như trở thành điều kiện tất yếu.

“Bản thân các trường và từng giảng viên đều hiểu rằng nếu dừng lại ở trình độ thạc sĩ thì rất khó đáp ứng yêu cầu giảng dạy, nghiên cứu hiện nay”, TS Hiệp nói.

Tuy nhiên, theo TS. Phạm Hiệp, điểm đáng lo nằm ở tốc độ siết và bài toán nguồn cung. Việc điều chỉnh hệ số (thạc sĩ 0,75; tiến sĩ, PGS, GS là 1,0) sẽ buộc nhiều trường phải thu hẹp quy mô tuyển sinh nếu không kịp nâng tỷ lệ tiến sĩ. Trong khi đó, nguồn nhân lực trình độ cao lại đang thiếu hụt nghiêm trọng ở nhiều lĩnh vực như công nghệ thông tin, kinh tế, du lịch hay kỹ thuật.

“Đào tạo tiến sĩ trong nước nhiều năm qua không tuyển đủ chỉ tiêu, còn nguồn từ nước ngoài trở về cũng không nhiều, dẫn đến tình trạng trường nào cũng ‘khát’ tiến sĩ, đặc biệt là các trường địa phương”, ông phân tích.

Khi thông tư 34 được áp dụng, chính sách này khiến đội ngũ giảng viên trình độ thạc sĩ dần dịch chuyển vai trò.

“Giảng viên thạc sĩ sẽ tập trung nhiều hơn vào giảng dạy thực hành, hỗ trợ học phần. Trong khi đó, các môn cốt lõi, giờ giảng chính do tiến sĩ đảm nhiệm như trước. Tuy vậy, nếu lộ trình áp dụng quá nhanh, các trường có thể đối mặt với áp lực kép vừa thiếu giảng viên đạt chuẩn, vừa phải giảm quy mô đào tạo, kéo theo những xáo trộn đáng kể trong hoạt động.

Việc nâng chuẩn là đúng và cần thiết nhưng từ chủ trương đến thực tiễn là một khoảng cách lớn. Nếu không có lộ trình phù hợp, các trường sẽ rất vất vả trong việc thích ứng”, TS. Phạm Hiệp nhận định.

Đọc thêm