Từ chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Phải trao cho thanh niên những việc khó để khẳng định mình

Đó là chia sẻ của PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội liên quan đến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn TNCS Hồ Chí Minh lần thứ XIII.

Thưa ông, mới đây tại Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn TNCS Hồ Chí Minh lần thứ XIII, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm giao phó việc phải xây dựng thế hệ thanh niên Việt Nam học tập suốt đời, làm chủ khoa học – công nghệ, tiên phong trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Ông đánh giá sao về chỉ đạo này của người đứng đầu Đảng và Nhà nước?

– Tôi cho rằng đây là một chỉ đạo rất đúng, rất trúng và rất kịp thời. Đúng, bởi thanh niên bao giờ cũng là lực lượng nhạy cảm nhất với cái mới, tiếp nhận nhanh nhất những chuyển động của thời đại và có khả năng tạo ra những đột phá mà các thế hệ khác khó có được. Trúng, bởi đất nước đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, trong đó khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, dữ liệu và chất lượng nguồn nhân lực trở thành những động lực then chốt của phát triển. Kịp thời, bởi nếu không chuẩn bị ngay từ hôm nay, chúng ta có thể bỏ lỡ những cơ hội rất lớn trong cuộc cạnh tranh toàn cầu về tri thức, công nghệ và nhân lực chất lượng cao.

Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đại hội Đoàn XIII đặt thanh niên vào vị trí rất rõ: thanh niên không chỉ là lực lượng kế tục sự nghiệp cách mạng, mà còn là chủ thể kiến tạo tương lai đất nước. Đại hội Đoàn XIII diễn ra trong hai ngày 24 và 25/6/2026 tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Hà Nội; phiên trọng thể sáng 25/6 có 788 đại biểu, đại diện cho hơn 5,1 triệu đoàn viên và gần 22 triệu thanh niên cả nước. Điều đó cho thấy thông điệp của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước không chỉ gửi tới một tổ chức chính trị – xã hội, mà gửi tới cả một thế hệ đang gánh trên vai tương lai dân tộc.

Tôi đặc biệt chú ý đến yêu cầu “học tập suốt đời”. Đây là điểm rất căn bản. Trước đây, chúng ta thường nghĩ học tập chủ yếu gắn với nhà trường, với bằng cấp, với một giai đoạn nhất định của tuổi trẻ. Nhưng hôm nay, trong một thế giới thay đổi từng ngày, học tập phải trở thành năng lực sống, thói quen sống và văn hóa sống. Một người trẻ không biết tự học sẽ rất khó thích ứng; không làm chủ công nghệ sẽ dễ trở thành người tiêu dùng thụ động của công nghệ; không có tư duy đổi mới sẽ dễ bị bỏ lại phía sau.

Chỉ đạo này vì thế không chỉ là lời nhắc nhở đối với thanh niên, mà còn là yêu cầu đổi mới đối với tổ chức Đoàn, nhà trường, gia đình, doanh nghiệp và cả hệ thống chính sách. Muốn có thế hệ thanh niên làm chủ khoa học – công nghệ, tiên phong đổi mới sáng tạo, chúng ta phải tạo ra môi trường để thanh niên được học thật, làm thật, thử nghiệm thật, thất bại có trách nhiệm và trưởng thành qua những nhiệm vụ cụ thể. Không thể chỉ kêu gọi thanh niên sáng tạo bằng khẩu hiệu. Phải trao cho thanh niên công cụ, dữ liệu, kỹ năng, cơ hội, niềm tin và cả những việc khó để họ rèn luyện, khẳng định mình.

Thưa ông, trong kỷ nguyên mới, tri thức, công nghệ, dữ liệu, đổi mới sáng tạo và chất lượng con người quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Vậy, theo ông, chúng ta cần một thế hệ trẻ như thế nào?

– Kỷ nguyên mới không dành ưu thế cho những quốc gia chỉ có đông dân số, nhiều tài nguyên hay lao động giá rẻ. Ưu thế thuộc về những quốc gia có con người chất lượng cao, có năng lực đổi mới, có khả năng làm chủ công nghệ, có nền văn hóa vững chắc và có tinh thần trách nhiệm xã hội mạnh mẽ. Trong bối cảnh ấy, thanh niên chính là lực lượng quyết định tốc độ thích ứng và năng lực bứt phá của đất nước.

Tôi vẫn nghĩ rằng, bằng cấp là cần thiết, nhưng bằng cấp không phải đích đến cuối cùng của học tập. Nếu học chỉ để có bằng, người trẻ có thể dừng lại rất sớm. Nếu học để làm người, làm việc, sáng tạo, làm chủ cuộc sống và phụng sự Tổ quốc, việc học sẽ trở thành hành trình cả đời. Một tấm bằng có thể giúp ta bước vào thị trường lao động, nhưng khả năng tự học mới giúp ta không bị loại khỏi thị trường lao động. Một chuyên môn tốt có thể tạo ra lợi thế ban đầu, nhưng kỹ năng số, ngoại ngữ, tư duy phản biện, khả năng hợp tác và năng lực thích ứng mới giúp người trẻ đi đường dài.

Điều quan trọng hơn, học tập trong thời đại mới không chỉ là tích lũy kiến thức, mà là rèn luyện nhân cách và năng lực hành động. Một người trẻ giỏi công nghệ nhưng thiếu đạo đức có thể gây ra những tổn hại rất lớn. Một người trẻ có kiến thức nhưng thiếu bản lĩnh dễ bị dao động trước thông tin sai lệch, trước những cám dỗ của chủ nghĩa thực dụng hoặc trước những trào lưu lệch chuẩn. Một người trẻ có khát vọng nhưng thiếu kỹ năng sẽ khó biến ước mơ thành kết quả. Vì vậy, chúng ta cần một thế hệ thanh niên “giỏi chuyên môn, vững kỹ năng, sáng văn hóa, bền bản lĩnh và giàu trách nhiệm xã hội”.

“Sáng văn hóa” là điểm tôi muốn nhấn mạnh. Trong hội nhập quốc tế, chúng ta không thể chỉ đưa ra thế giới những sản phẩm công nghệ, hàng hóa hay dịch vụ. Chúng ta còn đưa ra thế giới hình ảnh con người Việt Nam. Mỗi bạn trẻ Việt Nam khi học tập, làm việc, khởi nghiệp, giao tiếp trên không gian số hay tham gia vào các mạng lưới toàn cầu đều đang góp phần tạo dựng hình ảnh quốc gia. Nếu người trẻ có tri thức nhưng ứng xử thiếu văn hóa, có năng lực nhưng thiếu trách nhiệm, có sáng tạo nhưng thiếu nhân văn, thì sự phát triển ấy sẽ không bền vững.

Vì vậy, những hành động thiết thực như tự học, luyện ngoại ngữ, rèn kỹ năng số, kỹ năng nghề nghiệp, tư duy phản biện, khả năng hợp tác không phải là những việc riêng của từng cá nhân. Đó là những “viên gạch” xây nên năng lực cạnh tranh quốc gia. Mỗi thanh niên giỏi hơn một chút, có trách nhiệm hơn một chút, sáng tạo hơn một chút, tử tế hơn một chút, đất nước sẽ mạnh hơn rất nhiều.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng yêu cầu Đoàn phải cổ vũ mạnh mẽ tinh thần “thanh niên Việt Nam làm chủ tương lai bằng tri thức, bản lĩnh và sáng tạo”; tạo môi trường để người trẻ nghiên cứu khoa học, khởi nghiệp sáng tạo, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, phát triển kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế tuần hoàn; kết nối thanh niên với nhà trường, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, chuyên gia, thị trường và trí thức trẻ Việt Nam toàn cầu. Phải giúp thanh niên biến ước mơ thành năng lực, biến năng lực thành sản phẩm, biến sản phẩm thành giá trị cho đất nước. Trong cuộc sống hiện đại hiện nay, vai trò của thanh niên như thế nào đối với sự phát triển đất nước, thưa ông?

– Trong cuộc sống hiện đại, thanh niên có vai trò không thể thay thế đối với sự phát triển đất nước. Nếu nhìn đất nước như một cơ thể sống, thanh niên chính là phần năng lượng trẻ trung nhất, linh hoạt nhất, dám thử nghiệm nhất và có khả năng mở đường mạnh mẽ nhất. Thanh niên không chỉ là người thụ hưởng thành quả phát triển, mà phải là người trực tiếp tham gia tạo ra thành quả phát triển.

Vai trò ấy thể hiện trước hết ở năng lực đổi mới. Người trẻ thường ít bị ràng buộc bởi thói quen cũ, dễ tiếp cận công nghệ mới, dám đặt câu hỏi, dám nghĩ khác và dám làm khác. Đó là điều rất quý trong một giai đoạn đất nước cần những mô hình phát triển mới, những phương thức quản trị mới, những sản phẩm mới, những ngành nghề mới, những năng lực cạnh tranh mới. Từ trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học, năng lượng sạch, kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế tuần hoàn đến công nghiệp văn hóa, truyền thông số, du lịch thông minh, nông nghiệp công nghệ cao, ở đâu cũng cần dấu ấn sáng tạo của thanh niên.

Nhưng vai trò của thanh niên không chỉ nằm ở công nghệ. Thanh niên còn là lực lượng làm mới đời sống xã hội, làm mới văn hóa cộng đồng, lan tỏa lối sống tích cực, tinh thần tình nguyện, trách nhiệm công dân và niềm tin vào tương lai. Một nhóm thanh niên giúp người dân ở cơ sở sử dụng dịch vụ công trực tuyến; một bạn trẻ khởi nghiệp từ nông sản quê hương; một nhà khoa học trẻ nghiên cứu giải pháp cho y tế, môi trường, giáo dục; một nghệ sĩ trẻ đưa chất liệu văn hóa Việt Nam vào sản phẩm sáng tạo; một đoàn viên tham gia gìn giữ an ninh trật tự, bảo vệ môi trường, hỗ trợ người yếu thế – tất cả đều đang góp phần phát triển đất nước theo những cách rất cụ thể.

Tôi rất tâm đắc với yêu cầu phải giúp thanh niên “biến ước mơ thành năng lực, biến năng lực thành sản phẩm, biến sản phẩm thành giá trị cho đất nước”. Đây là một chuỗi rất quan trọng. Ước mơ nếu không được nuôi dưỡng bằng học tập và rèn luyện sẽ chỉ là cảm xúc đẹp. Năng lực nếu không được đặt vào môi trường thực tiễn sẽ khó trở thành sản phẩm. Sản phẩm nếu không gắn với nhu cầu xã hội, với thị trường, với cộng đồng, với lợi ích quốc gia thì khó trở thành giá trị bền vững. Vì vậy, nhiệm vụ của Đoàn và của các thiết chế giáo dục, khoa học, văn hóa, doanh nghiệp là tạo hệ sinh thái để người trẻ đi hết chuỗi đó.

Đoàn cần trở thành một “bệ phóng” cho thanh niên, chứ không chỉ là nơi tổ chức phong trào. Bệ phóng ấy phải kết nối người trẻ với nhà trường, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, chuyên gia, thị trường và trí thức trẻ Việt Nam toàn cầu như đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã chỉ đạo. Khi có mạng lưới tốt, một ý tưởng nhỏ có thể gặp được người hướng dẫn tốt, một sáng kiến có thể tìm được nguồn lực, một dự án khởi nghiệp có thể tìm được thị trường, một tài năng trẻ có thể tìm được không gian phát triển. Đó chính là cách biến tiềm năng thanh niên thành nguồn lực phát triển đất nước.

Ông có đóng góp chia sẻ, lời khuyên gì đối với thế hệ thanh niên của đất nước?

– Nếu được chia sẻ với các bạn trẻ, tôi muốn nói một điều giản dị: hãy sống sao để tuổi trẻ của mình không chỉ đẹp, mà còn có ích. Đẹp vì có ước mơ, có tình yêu, có nhiệt huyết, có những năm tháng sôi nổi. Nhưng có ích vì biết học tập nghiêm túc, lao động tử tế, sáng tạo có trách nhiệm, dấn thân vì cộng đồng và biết đặt Tổ quốc trong những lựa chọn quan trọng của đời mình.

Tôi mong các bạn trẻ đừng chờ đến khi có điều kiện hoàn hảo mới bắt đầu cống hiến. Không có thời điểm nào hoàn hảo cả. Hãy bắt đầu từ việc nhỏ nhất quanh mình: học tốt hơn một chút, làm việc kỷ luật hơn một chút, đọc nhiều hơn một chút, nói lời tử tế hơn một chút, sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm hơn một chút, quan tâm đến gia đình và cộng đồng hơn một chút. Những điều nhỏ ấy, nếu được làm bền bỉ, sẽ tạo nên nhân cách lớn.

Tôi cũng mong các bạn trẻ hãy học suốt đời. Học trong nhà trường, học trong công việc, học từ thầy cô, đồng nghiệp, nhân dân, học từ thành công và cả từ thất bại. Đừng sợ thất bại, nhưng phải biết thất bại có trách nhiệm. Đừng ngại khác biệt, nhưng khác biệt phải dựa trên tri thức, đạo đức và lợi ích chung. Đừng chạy theo sự nổi tiếng nhất thời, bởi điều làm nên giá trị lâu dài của một con người không phải là ánh sáng bên ngoài, mà là năng lực bên trong và sự đóng góp thật sự cho xã hội.

Và hơn hết, tôi mong thanh niên Việt Nam giữ trong mình một bản lĩnh văn hóa vững vàng. Hội nhập sâu rộng nhưng không hòa tan. Làm chủ công nghệ nhưng không để công nghệ làm chủ mình. Khát vọng thành công nhưng không đánh đổi nhân cách. Sáng tạo mạnh mẽ nhưng không rời xa trách nhiệm cộng đồng. Đi ra thế giới bằng tri thức hiện đại, nhưng luôn mang theo trong mình tâm hồn Việt Nam, tiếng Việt, ký ức Việt Nam, lòng nhân ái Việt Nam.

Đất nước đang mở ra rất nhiều cơ hội cho thế hệ trẻ. Nhưng cơ hội chỉ trở thành tương lai khi người trẻ có khát vọng, có năng lực và có trách nhiệm. Tôi tin rằng, với truyền thống của Đoàn, với niềm tin của Đảng, Nhà nước và nhân dân, thanh niên Việt Nam hôm nay hoàn toàn có thể làm chủ tương lai bằng tri thức, bản lĩnh và sáng tạo; từ đó góp phần xây dựng một Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc, nhân văn và sánh vai với các cường quốc năm châu.

Xin trân trọng cảm ơn những đóng góp, chia sẻ của ông!

Đọc thêm