Máy bay Mỹ trưng bày tại sân bay Tà Cơn: Tiết lộ chuyện “hậu trường”

Hiện vật máy bay C-119 của Mỹ trưng bày tại sân bay Tà Cơn có giá trị to lớn. Thế nhưng, ít ai biết câu chuyện “hậu trường” việc đưa máy bay C-119 từ Đồng Nai về Quảng Trị.

Phục hồi máy bay C-119

Thời gian qua, du khách trong nước và quốc tế rất ấn tượng khi nhìn thấy hiện vật máy bay C-119 của Mỹ trưng bày tại sân bay Tà Cơn (xã Khe Sanh, tỉnh Quảng Trị).

Ông Ngô Quốc Phong – Phó Giám đốc Bảo tàng Quảng Trị, cho biết không chỉ to lớn về kích cỡ, máy bay C-119 còn có ý nghĩa quan trọng về lịch sử chiến tranh Việt Nam. Đặc biệt hơn, chiếc máy bay C-119 trưng bày tại sân bay Tà Cơn là chiếc máy bay duy nhất của dòng máy bay này của Mỹ còn sót lại tại Việt Nam.

Theo ông Phong, để phục hồi, đưa chiếc máy bay C-119 từ tỉnh Đồng Nai về sân bay Tà Cơn là một hành trình đầy khó khăn, phải tính toán chi tiết từng “đường đi nước bước”.

Ông Phong cho biết, năm 2016, Bộ Quốc phòng cấp hiện vật chiếc máy bay C-119 nằm ở tỉnh Đồng Nai cho tỉnh Quảng Trị để trưng bày. Tuy nhiên, vì ngân sách hạn chế khiến kế hoạch đưa chiếc máy bay này về địa phương bị trì hoãn. Mãi đến năm 2024, được sự hỗ trợ của TP.Hồ Chí Minh với số tiền 4 tỷ đồng, việc đưa máy bay C-119 về sân bay Tà Cơn mới tái khởi động.

Theo ông Phong, sau chiến tranh, cùng với sự “mài mòn” của thời gian, chiếc máy bay C-119 hư hỏng nhiều, gần như chỉ còn bộ khung. Các chi tiết như phần vỏ, cánh, động cơ, hệ thống điều khiển ở buồng lái, bánh máy bay… không còn nguyên vẹn.

Vì vậy, Bảo tàng Quảng Trị đã ký hợp đồng với Công ty TNHH MTV sửa chữa máy bay A41 để phục hồi máy bay C-119.

Cũng theo ông Phong, phần vỏ máy bay bị hư hỏng gần như hoàn toàn. Phía công ty đã sử dụng tôn, có bắn vít cố định, sơn chống rỉ sét để phục hồi. Các bộ phận như cánh, đuôi cũng được phục hồi bằng cách tương tự. Bánh máy bay được phục chế bằng vật liệu mới.

Riêng bảng điều khiển ở buồng lái bị hư hỏng hoàn toàn, đơn vị thi công đã sử dụng công nghệ dựng 3D, sau đó dùng các vật liệu mới để phục chế. Sau 1 tháng thi công, chiếc máy bay C-119 được phục hồi gần như nguyên vẹn.

Hành trình đưa máy bay về sân bay Tà Cơn

Khi đã hoàn chỉnh “hình hài” hiện vật, đơn vị thi công bắt đầu tháo rã máy bay C-119 thành 4 phần, gồm phần thân, 2 cánh, đuôi kép và 2 động cơ.

Thế nhưng, máy bay C-119 rất to lớn, dài khoảng 26m, cao hơn 8m, sải cánh 33m. Dù đã tháo rã thì việc đưa các bộ phận của máy bay vượt chặng đường dài từ Đồng Nai ra sân bay Tà Cơn là một vấn đề nan giải.

Để làm được việc đó, cán bộ, nhân viên Bảo tàng Quảng Trị cùng đơn vị thi công, vận chuyển phải khảo sát đường, tính toán rất kỹ các phương án vận chuyển. Bởi lẽ, với trọng lượng rất lớn khi di chuyển, chỉ cần một sơ suất nhỏ cũng có thể gây ra hậu quả rất lớn.

Trên đường từ Đồng Nai ra sân bay Tà Cơn có nhiều điểm giới hạn chiều cao 4,5m. Phương án tối ưu là phải sử dụng xe siêu trường siêu trọng loại lốp nhỏ, gầm thấp mới có thể lọt qua.

Sau khi tính toán kỹ các phương án, các bộ phận đã được tháo rã của máy bay được xếp lên 2 xe siêu trường siêu trọng, có giấy phép đặc biệt.

Mất 2 ngày 2 đêm (từ 9/1 – 11/1/2026), 2 chiếc xe có nhiệm vụ đặc biệt mới đưa các bộ phận của máy bay ra tới sân bay Tà Cơn. Trên đường đi, đoạn vượt qua đèo Hải Vân là những giờ phút “nghẹt thở”.

Sau 15 ngày sử dụng máy móc thiết bị cỡ lớn và hàng chục nhân công, kỹ thuật, máy bay C-119 được lắp ráp trở lại hoàn chỉnh, trưng bày tại sân bay Tà Cơn.

Cũng theo ông Phong, hiện nay thuyết minh về máy bay C-119 chưa hoàn chỉnh. Lý do là Bảo tàng Quảng Trị cần tìm kiếm tư liệu, kiểm chứng chính xác. Tuy nhiên, có một chi tiết khá quan trọng được một cựu chiến binh ở Đồng Nai chia sẻ là sau năm 1975, máy bay C-119 vẫn được quân đội Việt Nam sử dụng ở chiến trường.

“Tư liệu, lời kể của nhân chứng, hình ảnh… sẽ được chúng tôi kiểm chứng kỹ trước khi đưa vào bản thuyết minh máy bay C-119, nhằm đảm bảo chính xác”, ông Phong nói.

Cũng theo ông Phong, cùng với hàng ngàn hiện vật, máy bay C-119 được trưng bày tại sân bay Tà Cơn giúp phục dựng trực quan quy mô, tính chất và mức độ ác liệt của chiến tranh, thay vì chỉ dừng lại ở tư liệu hình ảnh hay lời thuyết minh. Điều này có ý nghĩa rất lớn, giúp tăng sức hút, kéo dài thời gian trải nghiệm và mở ra dư địa phát triển các sản phẩm du lịch lịch sử, giáo dục.

Thời gian tới, Bảo tàng Quảng Trị sẽ thường xuyên duy tu, bảo dưỡng để gìn giữ hiện vật, trong đó có máy bay C-119.

Được biết, C-119 còn được gọi là “Flying Boxcar” (toa tàu bay), phương tiện chiến tranh của quân đội Mỹ từng tham chiến trên tuyến đường Trường Sơn – đường Hồ Chí Minh.

Tại sân bay Tà Cơn, máy bay C-119 được bố trí song song với máy bay vận tải hạng nặng C 130, có biệt danh “Ngựa thồ”, mang số hiệu 532, từng tham chiến ở Khe Sanh.

Hiện nay, mỗi năm di tích sân bay Tà Cơn đón khoảng 20.000 lượt khách, trong đó khách quốc tế chiếm gần 50%.

Đọc thêm