Ant Group của Mã Vân đã đi tắt, hạ uy tín và công kích những ngân hàng nhà nước lớn nhất Trung Quốc trong suốt nhiều năm. Cơ quan quản lý giờ đây đã lật ngược thế cờ với tập đoàn công nghệ tài chính (fintech) này sau khi không thông qua thương vụ IPO trị giá 37 tỷ USD của Ant Group vào tháng Mười một vừa qua.
Bắc Kinh đang nhắm vào mối quan hệ cộng sinh đã chuyển hóa hệ thống tài chính của Trung Quốc bằng cách kết nối những khoản vay từ những ngân hàng địa phương nhỏ với hơn 500 triệu người đi vay thông qua ứng dụng Alipay của Ant Group – nền tảng thanh toán lớn nhất nước này.
Dưới dự thảo mới sẽ đi vào ứng dụng từ tháng Một năm sau, Ant Group sẽ buộc phải giới hạn hoạt động của mình với các đơn vị cho vay địa phương, thay vào đó là các ngân hàng nhà nước lớn mà tỷ phú họ Mã từng chỉ trích rằng có tư tưởng “tiệm cầm đồ” trong một bài phát biểu hồi tháng Mười. Mã Vân đã gần như biến mất trước công chúng kể từ khi đưa ra bình luận trên, trong một cuộc tranh luận đã thể hiện rõ sự căng thẳng giữa khối tư nhân và khối nhà nước ở Trung Quốc, trong bối cảnh chủ tịch Tập Cận Bình đang xiết chặt kiểm soát nền kinh tế.
Những bước đi nhằm bẻ cánh của Ant Group đến khi quy mô và tầm cỡ của hoạt động của vay của tập đoàn này, được tiết lộ trong màn kêu gọi IPO, đã gây bất ngờ lớn với cơ quan quản lý, theo những nguồn tin nắm rõ tình hình.
“Phía cơ quan quản lý đã bất ngờ bởi việc Ant Group sẽ có vốn hóa thị trường lớn hơn cả những ngân hàng nhà nước lớn nhất Trung Quốc,” một cán bộ ngân hàng tham gia tham vấn các chính sách tài chính cho chính phủ cho hay. “Khi thương vụ IPO được định giá, họ đã nhìn vào và ngớ ra: “Gì, cái này còn to hơn cả JPMorgan?””
Ant chịu trách nhiệm trong việc kết nối khoảng 1/10 hoạt động cho vay tiêu dùng của Trung Quốc năm ngoái thông qua hai kênh chính: Huabei, tương tự như thẻ tín dụng; và Jinbei, cho vay không thế chấp qua Alipay. Tổng số nợ mà Ant đang nắm giữ đã đạt mốc 2,200 tỷ Nhân dân tệ (340 tỷ USD) tính đến ngày 30/06/2020.
Khoảng 90% số khoản vay được bảo lãnh bởi một mạng lưới 100 ngân hàng liên kết, đa phần là các ngân hàng địa phương cỡ nhỏ chào mời những lãi suất vay hấp dẫn, đổi lại việc tham gia mạng lưới khách hàng rộng lớn và toàn quốc của Ant Group.
Dự thảo luật mới cũng quy định việc cho vay góp qua internet không được vượt quá 50% tổng số khoản vay của ngân hàng và việc cho vay qua một nền tảng fintech không được vượt quá 25% vốn cấp 1.
Điều này sẽ dẫn tới việc Ant Group sẽ phải phối hợp hoạt động với các ngân hàng lớn nhiều hơn để có thể mở rộng hoạt động cho vay, khi mà top 10 ngân hàng của Trung Quốc nắm giữ 64% tổng số vốn cấp 1 trị giá 20,000 tỷ Nhân dân tệ của nước này, theo số liệu của Bernstein.
“Với việc mỗi đơn vị cho vay, đặc biệt là các đơn vị nhỏ, có thể cho vay ít đi, Ant Group sẽ phải phối hợp với các ngân hàng lớn hơn với bảng cân đối lớn hơn,” Kevin Kwek, phân tích viên tại Bernstein, cho hay. “Điều này sẽ làm yếu đi vị thế đàm phán của Ant Group.”
Bernstein đã hạ dự đoán giá trị IPO của Ant Group từ 310 tỷ USD xuống 230 tỷ USD và có thể giảm nữa. “Mô hình của Ant chưa hẳn là bị hủy hoàn toàn, nhưng tăng trưởng sẽ bị giới hạn hơn.”
Luật mới cũng quy định giới hạn vùng, khiến cho một ngân hàng ở Bắc Kinh sẽ không thể cho vay qua Alipay tới người tiêu dùng ở Thượng Hải.
“Ant Group có hơn 100 đối tác tài chính nhưng Trung Quốc chỉ có khoảng 20 ngân hàng toàn quốc… dự thảo luật mới về giới hạn vay xuyên khu vực sẽ là một đòn đau với Ant Group,” Xiaoxi Zhang, phân tích viên tại Gavekal Dragonomics cho hay.
Lấy ví dụ, Ngân hàng Thiên Tân đã mở rộng quy mô cho vay tiêu dùng đến gần 800% vào năm 2018 sau khi ký hợp đồng với Ant Group và các nền tảng fintech khác.
Ngân hàng Thạch Chủy Sơn, nằm ở khu tự trị Ninh Hạ ở phía tây bắc Trung Quốc, đã cho vay hơn 20 tỷ Nhân dân tệ qua Alipay trong 18 tháng cho đến tháng Mười năm ngoái, theo truyền thông Trung Quốc.
Một đơn vị cho vay ở Hàng Châu cho biết việc cho vay thông qua Alipay quá phát đạt đến nỗi công ty này đã phải tránh làm phật lòng Ant trong đàm phán, lo ngại việc tập đoàn này sẽ rút đi.
Để gọi vốn cho hoạt động vay của mình, các ngân hàng địa phương cũng đã chào mời lãi suất hấp dẫn cho các sản phầm tiền gửi trên những nền tảng như Alipay. Kể từ 15/1 năm sau, cơ quan quản lý cũng cấm việc chào mời các tài khoản tiền gửi trên các nền tảng online bên thứ ba.
“Điều này cơ bản là sẽ cắt đi nguồn vốn cung cấp cho các hoạt động đồng cho vay với các nền tảng fintech,” Jacky Zuo, phân tích viên tại ngân hàng đầu tư China Renaissance, cho hay. “Xu hướng sẽ là các ngân hàng nhỏ sẽ rút khỏi những hoạt động góp kiểu này.”
Dự thảo luật mới cũng sẽ buộc phải ngân hàng phải tự thực hiện đánh giá tín dụng của khách hàng, thay vì dựa vào Ant Group. Nhưng đa số các ngân hàng chủ yếu cho vay nhà đất và vay đầu tư, các trường hợp mà người vay có tài sản thế chấp, Chen Long, phân tích viên tại công ty tư vấn Plenum, cho hay.
“Các ngân hàng không có khả năng, họ cũng không có dữ liệu” để đánh giá việc cho vay tiêu dùng, ông cho biết. “Ngân hàng sẽ phải tìm cách để đi vòng qua quy định này.”
Ant có chia sẻ một số dữ liệu người vay với các đơn vị cho vay, nhưng có thể tập đoàn này sẽ phải chia sẻ nhiều hơn để giữ mối hợp tác, dù rằng chưa chắc như vậy đã là đủ.
Linghao Bao của Trivium China cho biết: “Kể cả khi Ant Group có chia sẻ dữ liệu, ngân hàng cũng khó có thể xây dựng được hệ thống đánh giá rủi ro tinh vi được vận hành bởi những thuật toán AI sánh được với của Ant Group.”
Ngoài ra, cơ quan quản lý của Trung Quốc cũng không hài lòng với việc Ant có thể hưởng phí cho các khoản vay tới người dùng mà không phải chịu rủi ro tín dụng.
Luật mới sẽ yêu cầu các đơn vị cho vay online sẽ phải tự cấp 30% mỗi khoản vay mà họ chung tay thực hiện với các ngân hàng. Chưa rõ liệu việc này sẽ ảnh hưởng thế nào đến hoạt động cho vay của Ant.
Thế nhưng những điều khoản mở rộng của bộ luật sẽ biến Ant Group từ một công ty công nghệ nhẹ-tài-sản trở thành một mô hình kinh doanh nặng vốn, gần giống như một ngân hàng. Bernstein ghi chú việc chuyển sang mô hình cho vay vào-bảng-cân-đối thực chất sẽ tăng lợi nhuận của Ant, khi công ty này sẽ hưởng lãi suất, nhưng đồng thời cũng sẽ giảm tỷ lệ thu nhập trên vốn: “Với việc không còn là mô hình nhẹ-tài-sản, giá cổ phiếu của công ty sẽ chịu ảnh hưởng bởi sức hấp dẫn nhà đầu tư kém đi do cấp số lời kém hơn.”
Dù cho Ant đã đạt được thỏa thuận tái cấu trúc với cơ quan quản lý của Trung Quốc, việc tái cơ cấu thành một công ty tài chính holding sẽ khiến Ant nằm trọn trong bàn tay của ngân hàng trung ương.
Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc cũng đã có một bước đi bất thường vào tháng Một khi đưa ra dự thảo cho phép họ có thể tiến hành xé nhỏ các công ty thanh toán như Ant Group dựa trên lập luận chống độc quyền.
Ant Group từ chối bình luận.
Nguồn: https://www.f t.com/content/80800888-dc13-4094-ac34-18b90e3aef03
Tóm tắt:
Sự căng thẳng giữa khối tư nhân và khối nhà nước vốn ở Trung Quốc vốn đã kéo dài từ lâu. Tập Cận Bình là người có định hướng gò các công ty tư nhân ở TQ vào một mô hình kinh tế hướng nhà nước hơn, trong khi các công ty muốn được tự do phát triển. Mã Vân là một trong những người dẫn đầu.
Giọt nước tràn ly đến vào tháng Mười năm ngoái khi Mã Vân chỉ trích cơ quan quản lý và các ngân hàng nhà nước của Trung Quốc là có “tư tưởng tiệm cầm đồ.” Ý của Mã Vân ở đây là nên bỏ tư tưởng thế chấp tài sản chắc ăn mới cho vay, mà nên dựa vào big data để có một hệ thống đánh giá tín dụng mở đường cho việc cho vay nhiều hơn, “hiệu quả” hơn. Là app cho vay, chắc chắn Ant Group muốn vậy.
Tiếc là phía lãnh đạo Trung Quốc nghĩ khác. Vốn họ đã muốn gò khối tư nhân vào định hướng nhà nước hơn, giờ lại còn phát ngôn liều thì họ úp sọt luôn. Vụ lên sàn trị giá 340 tỷ đô của Ant Group bị hủy, cơ quan quản lý đề xuất luật chống độc quyền để tách nhỏ, buộc tái cấu trúc thành mô hình giống ngân hàng hơn để nằm trong tầm quản lý của ngân hàng trung ương.
Hiểu đơn giản thì nó giống như việc lãnh đạo Grab phát biểu liều rồi bị gò thành công ty taxi truyền thống.
Sâu xa hơn một chút thì nó nằm ở quan điểm chính trị: Mã Vân là một trong những lứa doanh nhân rộ lên nhờ quan điểm mở cửa chào đón khối doanh nghiệp của chủ tịch Trung Quốc thời 2002 là Giang Trạch Dân (người ta cho rằng sự nghiệp của Mã Vân phất lên có đóng góp nhiều nhờ các gói thầu nhà nước thời ấy và có mối quan hệ tốt với Giang Trạch Dân). Tập Cận Bình thì khác, ông này có quan điểm khối tư nhân được tự do hơi nhiều và phải theo định hướng nhà nước hơn nên luôn muốn gò vào.
