Làng cổ nghìn năm tuổi ven sông trăn trở trước siêu Dự án “Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng”

Dự án đầu tư xây dựng Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng là một trong 9 trục động lực phát triển thuộc Quy hoạch Thủ đô, hứa hẹn thay đổi toàn diện diện mạo đô thị. Tuy nhiên, dự án cũng mang lại nỗi lo âu, trăn trở cho hàng nghìn người dân làng cổ Bắc Biên (phường Bồ Đề, Hà Nội) trước thông tin phải di dời toàn bộ, nhường đất để thực hiện dự án.

Trăn trở của hàng nghìn người dân làng cổ trước thông tin di dời, nhường đất thực hiện Dự án “Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng”

Nhiều ngày nay, cụ Chu Văn Uông (81 tuổi) cũng như nhiều người dân làng cổ Bắc Biên, phường Bồ Đề, Hà Nội không khỏi trăn trở trước thông tin hàng nghìn hộ dân trong làng có nguy cơ phải di dời, bàn giao mặt bằng để thực hiện Dự án “Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng”.

Cùng một số cụ cao niên ngồi trong đình Phúc Xá, cụ Uông chia sẻ, làng cổ Bắc Biên có lịch sử gắn liền với những biến động của dòng sông Hồng và sự hình thành của kinh thành Thăng Long cách đây nghìn năm.

Trong câu chuyện với PV Dân Việt, cụ Uông chia sẻ, với lịch sử hơn 1000 năm, làng ban đầu có tên là An Xá (khu vực chùa Một Cột). Năm 1010, khi vua Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long để xây dựng kinh thành, dân làng An Xá đã nhường khu đất đang ở tại trung tâm Thăng Long để về bãi ven sông xây dựng làng An Xá. Sau này, khi vua đi kinh lý thấy dân làng sống trong cảnh lũ lụt liền đổi tên là làng Cơ Xá với ý nghĩa cơ động, linh hoạt, con người chung sống với thiên nhiên một cách ứng biến.

Đến thời nhà Nguyễn, tên làng được đổi thành Phúc Xá. Lúc này nạn lở đất vẫn tiếp diễn, dân cư đã di chuyển sang bờ Bắc sông Hồng và đổi tên thành làng Bắc Biên. Đây là quê hương của Thái uý Việt quốc công Lý Thường Kiệt (1019-1105) – vị anh hùng dân tộc chỉ huy cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống năm 1075, đầu năm 1076.

“Bà con làng Bắc Biên chúng tôi từ xưa đến nay có một đặc tính kiên cường là bám sông giữ đất. Tính cả chiều dài lịch sử, làng này đã ba lần hy sinh nhà cửa, tài sản hương hỏa vì đại cuộc, vì sự bình an của Thủ đô. Lần thứ nhất là nhường đất lập đô thời vua Lý để ra vùng bãi bồi này.

Lần thứ hai là chấp nhận sống cảnh ngoài đê, chịu thiên tai lũ lụt quanh năm để làm hành lang an toàn đô thị cho kinh thành nội đô. Lần thứ ba là thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, làng Bắc Biên chính là mật khu an toàn, là bến đưa toàn bộ Trung đoàn Thủ đô rút lui qua sông Hồng an toàn sau 60 ngày đêm khói lửa”, cụ Uông kể.

Theo cụ Uông, sau đêm rút lui lịch sử ấy, thực dân Pháp phát hiện ra làng che giấu bộ đội, chúng đã điên cuồng dội bom, đốt phá. Khi bà con tản cư quay về, làng không còn nổi một nóc nhà, không còn một bóng cây xanh, chỉ còn là một bãi hoang tàn.

Từ những đôi tay, người dân làng lại cào đất dựng lều, dựng lại từng nếp nhà, khôi phục lại ngôi làng sầm uất với quy mô 1.000 hộ dân với khoảng 5.000 nhân khẩu như ngày hôm nay.

“Khi nghe tin có chủ trương Dự án “Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng” nhân dân chúng tôi rất đồng tình ủng hộ, bởi suốt chiều dài lịch sử mình quay lưng lại với sông, trong khi đó con sông là mạch nguồn. Lịch sử của chúng tôi gắn chặt với dòng sông, giờ có thông tin quy hoạch sẽ giải tỏa, đưa dân đi nơi khác, chúng tôi lo lắng lắm.

Việc di dời làng có thể sẽ làm tan rã toàn bộ cấu trúc dòng tộc, cắt đứt sợi dây liên kết cộng đồng bền chặt. Nếu đưa dân đi nơi khác, chúng tôi sợ nếu di tích có còn thì hương lạnh, khói tan, ai sẽ là người hằng ngày thắp nén hương dưới mái đình thờ ngài Lý Thường Kiệt, ai gìn giữ hồn cốt nghìn năm của cha ông?”, cụ Uông giãi bày.

Tiếp lời cụ Uông, cụ ông Nguyễn Văn Chính (76 tuổi) chia sẻ, làng Bắc Biên sở hữu cụm di tích đình – chùa – đền đã xếp hạng cấp quốc gia gắn liền với lịch sử hình thành kinh thành Thăng Long. Trong đó, chùa Bắc Biên gắn liền với làng An Xá xưa, hiện đang lưu giữ một chiếc chuông cổ đúc cách đây gần 340 năm (thời vua Lê Hy Tông) có bài minh ghi rõ Lý Thường Kiệt quê ở làng An Xá đã được công nhận là Bảo vật Quốc gia (năm 2026). Ngoài ra làng có 4 đền: Đền thờ Đào Kỳ Đại tướng quân, đền Mẫu Thoải, đền Rừng, đền Núi.

“Làng là vùng đất có truyền thống yêu nước, tinh thần cách mạng. Trong cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, nhân dân Bắc Biên đã đóng góp nhiều công sức, hy sinh xương máu cho thắng lợi chung của đất nước. Lịch sử kháng chiến đã chứng minh, làng Bắc Biên là một mắt xích chiến lược trong hệ thống phòng thủ ven sông. Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, tiểu đội anh hùng do đồng chí Nguyễn Ngọc Nại chỉ huy đã phối hợp với dân làng để bảo vệ cuộc rút lui thần tốc của Trung đoàn Thủ đô (1946).

Chính sự am hiểu địa hình, sông nước của người dân bản địa đã giúp quân ta thoát vòng vây về chiến khu an toàn. Trong bối cảnh hiện nay, dân bám sông chính là thế trận lòng dân, vững chắc nhất cửa ngõ phía Bắc Thủ đô”, ông Chính nói.

Mong được tái định cư tại chỗ của dân làng cổ

Liên quan đến Dự án “Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng”, ông Chính bày tỏ mong muốn chính quyền phường, thành phố sớm tổ chức các buổi đối thoại trực tiếp giữa đơn vị tư vấn dự án và đại diện cư dân để tìm kiếm giải pháp quy hoạch hài hoà giữa mục tiêu phát triển và quyền lợi hợp pháp của người dân: giữ lại làng Bắc Biên, đảm bảo ổn định đời sống người dân, bảo tồn và phát triển kinh tế – du lịch và gìn giữ nét văn hoá tại nơi đây.

“Kể từ khi Đảng, Nhà nước quyết định tinh gọn bộ máy, sắp xếp lại giang sơn từ chính quyền 3 cấp thành 2 cấp phục vụ tương lai lâu dài của đất nước, người dân rất phấn khởi. Ai cũng mong quê hương đổi mới, khang trang và văn minh hơn. Nhưng điều chúng tôi tha thiết mong mỏi là sự phát triển hài hoà, phát triển nhưng không xoá bỏ quá khứ, đổi mới nhưng giữ được gốc rễ.

Thay vì di dời dân cư để làm khu đô thị, xu hướng đô thị bền vững hiện nay là “làng trong phố” – giữ lại bản sắc nhưng cải tạo văn minh. Chúng tôi mong muốn nhất đó là Đảng, Nhà nước nghiên cứu vẫn có thể mở đường, dân vui vẻ hi sinh một phần thu gọn lại, ngược lại cũng chiếu cố để dân sống cạnh hồn làng, đình chùa làng…”, ông Chính bày tỏ nguyện vọng của đông đảo nhân dân.

Ông Vũ Văn Mai, nguyên Bí thư Đảng uỷ, nguyên Chủ tịch Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc phường Ngọc Thuỵ (cũ), nay là phường Bồ Đề chia sẻ, bản thân ông sinh ra và lớn lên tại làng cổ có truyền thống nên hiểu được tâm tư, nguyện vọng của nhân dân trước sự thay đổi của đất nước.

Ông Mai cho biết, dân làng hoàn toàn đồng tình, ủng hộ với tinh thần phát triển bền vững của đất nước. Tuy nhiên, nhân dân địa phương mong muốn kết hợp cùng Thủ đô chỉnh trang đô thị, xây dựng mô hình “Làng trong phố, phố trong làng” kiểu mẫu… để thế hệ sau nhìn thấy thủ đô phát triển, bên cạnh những toà nhà mới được xây, trục đại lộ thấy trục phát triển của đất nước là cả quá trình gắn bó với Thăng Long, gắn bó với người dân qua nhiều thế hệ hàng nghìn năm nay.

“Nếu xoá bỏ hết, có thể giữ lại di tích nhưng người dân không còn để trông nom đình, chùa nữa thì di tích đó theo tôi không có hồn, thế hệ mai sau không thấy truyền thống việc giáo dục để tự hào về dân tộc, tự hào quê hương đất nước, sẽ thiếu đi một mảng rất lớn.

Đây là địa điểm giáo dục truyền thống lịch sử của địa phương. Hằng năm, cụm di tích đình – chùa Bắc Biên đón tiếp khoảng 50 trường tiểu học và THCS trên địa bàn quận Long Biên (cũ) và địa phương khác tương đương với hơn 15.000 học sinh đến tham quan, học và tập và tổ chức lễ kết nạp Đội/Đoàn. Chính vì vậy, chúng tôi mong các cấp ngành sớm có phản hồi bằng văn bản để người dân an tâm sinh sống, lao động, làm ăn ổn định, tiếp tục đầu tư hạ tầng văn minh hơn, đồng hành cùng sự phát triển bền vững của Thủ đô”, ông Mai nói.

Trao đổi với PV Dân Việt, ông Nguyễn Văn Thuần, Phó bí thư chi bộ, Tổ trưởng tổ dân phố số 8 – Trưởng tiểu ban di tích đình Phúc Xá chia sẻ, sau khi tiếp nhận thông tin làng có nguy cơ phải di dời, bàn giao mặt bằng để thực hiện Dự án “Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng” nhiều người dân bàn tán xôn xao.

Trước tình hình trên, đại diện tổ dân phố cũng đã có ý kiến với UBND phường để cấp lãnh đạo có hướng giải quyết. Sau đó, UBND phường ra thông báo dừng toàn bộ việc cấp phép xây dựng, kể cả sửa chữa, từ đó vấn đề giao dịch đất đai trên địa bàn gần như ngưng trệ khiến nhân dân không khỏi lo lắng.

“Chúng tôi mong cấp thành phố sớm có bản vẽ chi tiết cụ thể để dân biết chủ động trong sinh hoạt, trên cơ sở đó giám sát cùng nhà nước thực hiện dự án lớn của Thủ đô. Chúng tôi mong lãnh đạo thành phố vì lịch sử lâu đời của làng cho nhân dân được tái định cư tại chỗ như một phần của dự án, giữ lại truyền thống, di tích. Nếu có di tích mà không có con người thì di tích đó không phát huy được”, ông Thuần cho hay.

Ngày 27/5, trao đổi với PV Dân Việt, ông Phạm Bạch Đằng, Chủ tịch UBND phường Bồ Đề cho biết, đã tiếp nhận được đơn kiến nghị của nhân dân về việc bảo tồn khu dân cư hiện hữu tại làng Bắc Biên, tổ dân phố số 8 và 10 cụm Ngọc Thuỵ, phường Bồ Đề trong quá trình lập quy hoạch Dự án: “Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng”.

“Chúng tôi sẽ có trao đổi với đại diện cấp uỷ tổ dân phố để tuyên truyền đến người dân về chủ trương, định hướng của thành phố. Vừa qua Hội đồng nhân dân thành phố mới bấm nút thông qua dự án. Khi nào có chủ trương, quyết định cụ thể của dự án chúng tôi sẽ triển khai họp dân theo quy trình”, ông Đằng nói thêm.

Trao đổi với PV Dân Việt, PGS.TS Bùi Xuân Đính (Viện Dân tộc học, Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam) – một người đã dành cả cuộc đời để nghiên cứu về dân tộc học, lịch sử làng, xã Việt Nam chia sẻ, những làng cổ dọc ven sông Hồng như làng An Xá (Bắc Biên), Bát Tràng, Võng La, Hải Bối… in đậm dấu tích lịch sử, văn hoá.

“Làng ven sông là loại hình cần được bảo tồn. Đây là một loại hình làng ở khu vực Bắc Bộ, có nhiều nét riêng đặc biệt”, ông Đính chia sẻ.

Đọc thêm