A: Venuka Dulen
______________________
Thế việc tiết ra dịch nhầy có đủ thú vị không nhỉ?
Trong hình đầu tiên là một con cá mút đá (hagfish) đang thể hiện khả năng tiết ra dịch nhầy.
Vẻ bề ngoài trông chúng như một bữa ăn dễ dàng bởi hình thái cơ thể trông như một con lươn, nhưng khi kẻ săn mồi tới đớp thử thì nó sẽ đơn giản tiết ra một lớp dịch nhầy gớm ghiếc bao phủ cơ thể, chất dịch này sẽ bịt kín các khe mang và khiến cho kẻ săn mồi bị nghẹt thở, buộc kẻ đi săn phải đi kiếm một bữa ăn khác dễ nuốt hơn.
Tuy nhiên, cách này chỉ có tác dụng với những loài săn mồi thở bằng mang thôi.
Dịch nhầy của cá mút đá thật ra không phải chất nhầy, nó giống như một loại gel làm bằng các sợi nhỏ vậy (Hình 2). Loại gel này bao gồm chất keo (mucins) và những sợi protein mềm dẻo nhưng chắc hơn sợi nylon và mỏng hơn tóc người.
Những sợi protein này được sản xuất riêng biệt trong tế bào chất của những tế bào chuyên biệt gọi là tế bào sợi tuyến.
Một con cá mút đá sẽ tiết ra lượng dịch nhầy chưa đầy một muỗng cà phê (teaspoon) từ tuyến dịch. Tuy nhiên, chỉ trong vòng nửa giây, lượng nhỏ dịch nhầy đó sẽ trương ra hơn 10,000 lần (đủ để lấp đầy một thùng nhựa).
Khi ở bên trong cơ thể cá mút đá, những sợi này được bó chặt lại dưới dạng các xiên hình elip nhỏ, nhưng khi được tiết ra chúng sẽ nhanh chóng phình to ra.
Vậy dịch nhầy của cá mút đá lợi hại thế nào? (Hình 3)
Đây là câu trả lời.
Vào 14 tháng 7 năm 2017, một xe tải chở hàng ngàn con cá mút đá bị ngã đổ trên cao tốc bang Oregon khiến cho lũ cá ào hết ra mặt đường và ít nhất một chiếc xe bị phủ đầy dịch nhầy của chúng, điều này tạo ra một trong những vụ kẹt xe kỳ hoặc nhất trong lịch sự. Nhưng tại sao lũ cá mút đá lại tạo ra nhiều dịch nhầy để như vậy kể cả khi không có con cá mập nào ở quanh? Thường lũ cá này cũng sẽ tiết ra dịch nhầy nếu gặp phải stress nhằm mục đích bảo vệ bản thân.