Chuyên gia nêu 6 điều cha mẹ cần “cấm” con để không hối hận về sau

Một gia đình muốn vận hành hiệu quả cần có ba nhóm nguyên tắc rõ ràng: Được – Phải – Cấm. Trong đó, các điều “cấm” đóng vai trò như hàng rào an toàn, giúp trẻ hiểu đâu là ranh giới không thể vượt qua, dù ở bất kỳ hoàn cảnh nào.

Trong giáo dục gia đình hiện đại, “tôn trọng con” không đồng nghĩa với buông lỏng kỷ luật. Theo chuyên gia giáo dục, trẻ chỉ thực sự cảm thấy an toàn và trưởng thành khi được sống trong một hệ thống nguyên tắc rõ ràng, nhất quán. Có những điều cha mẹ nhất định phải “cấm” – không phải để kiểm soát mà để dạy con giới hạn, trách nhiệm và cách tôn trọng bản thân cũng như người khác.

Chuyên gia giáo dục độc lập Vũ Thu Hương, cho rằng: “Rất nhiều gia đình sợ con tổn thương, sợ con phản kháng nên né tránh việc đặt ra các điều cấm. Nhưng trẻ em không cần một người bạn dễ dãi mà cần những người lớn đủ vững vàng để làm chỗ dựa”.

Dưới đây là 6 điều cha mẹ cần “cấm” con mình:

Không vi phạm pháp luật

Điều cấm đầu tiên và quan trọng nhất trong mọi gia đình là tuyệt đối không được làm những việc trái pháp luật. Điều này bao gồm các hành vi như đánh nhau, gây rối trật tự, sử dụng chất cấm, hút thuốc lá điện tử khi chưa đủ tuổi, quan hệ tình dục sớm…

Cha mẹ cần nói rõ với con rằng, có những việc không phải vì bố mẹ cấm mà vì xã hội và pháp luật cấm. Đây là ranh giới không được thương lượng.

Để dạy con nghiêm túc, cha mẹ cũng cần tự trang bị kiến thức pháp luật cơ bản, giải thích cho con hiểu hậu quả thật sự của hành vi sai trái, thay vì chỉ dọa nạt hoặc né tránh.

Không tự ý quyết định những việc lớn của bản thân

Trẻ không được phép tự ý đưa ra những quyết định quan trọng như bỏ học, đi ngủ nhà người khác, uống thuốc tùy tiện, thử những trò nguy hiểm hay tự ý đi xa quá phạm vi cho phép.

Phạm vi “đi xa” cần được quy định linh hoạt theo độ tuổi: khi còn nhỏ có thể chỉ vài trăm mét, khi lớn dần có thể mở rộng đến vài cây số hoặc vài chục cây số. Nhưng dù ở độ tuổi nào, việc xin phép và được cha mẹ đồng ý là nguyên tắc bắt buộc.

Quyền quyết định đi kèm với năng lực chịu trách nhiệm. Khi trẻ chưa đủ khả năng, cha mẹ phải giữ quyền quyết định.

Không tự ý sử dụng đồ dùng của người khác

Một điều tưởng nhỏ nhưng vô cùng quan trọng là không được tự ý dùng đồ của người khác trong gia đình, kể cả anh chị em ruột.

Nếu cần sử dụng, trẻ phải hỏi và chỉ được dùng khi chủ nhân đồng ý. Quy tắc này giúp trẻ hình thành ý thức tôn trọng tài sản, ranh giới cá nhân và ngăn ngừa thói quen xấu như lấy đồ không xin phép – mầm mống của hành vi ăn trộm sau này.

Cha mẹ thường bỏ qua vì nghĩ trong nhà thì không sao, nhưng chính sự “không sao” đó làm trẻ nhầm lẫn về quyền sở hữu.

Không đi chơi về quá muộn

Mỗi gia đình cần có giờ giới nghiêm rõ ràng. Sau thời điểm đó, bất kỳ thành viên nào về muộn cũng phải chịu hình thức xử lý đã thống nhất từ trước.

Việc này không chỉ nhằm kiểm soát thời gian mà còn tạo ra nề nếp, giúp trẻ hình thành ý thức về kỷ luật và trách nhiệm với lời hứa. Quan trọng nhất, luật này phải được áp dụng công bằng, không có ngoại lệ.

Không thức quá khuya

Thức khuya là một trong những vấn đề phổ biến nhất ở trẻ em và thanh thiếu niên hiện nay, đặc biệt khi điện thoại, máy tính bảng trở nên quá dễ tiếp cận.

Nếu gia đình không đặt ra quy định rõ ràng từ khi con còn nhỏ, đến tuổi teen rất khó kiểm soát tình trạng thức đêm chơi game, xem điện thoại, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và học tập. Luật cấm thức khuya không phải để ép con mà để bảo vệ con.

Không được vô lễ, hỗn láo với người lớn

Gia đình cần có trên dưới rõ ràng. Trẻ có quyền bày tỏ ý kiến, không bị ép nghe lời tuyệt đối như quan niệm cũ nhưng tuyệt đối không được vô lễ, hỗn hào với người lớn tuổi, dù trong hay ngoài gia đình.

Khi không đồng tình, trẻ cần được hướng dẫn cách nói chuyện lễ độ, rõ ràng, tôn trọng. Đây chính là nền tảng của kỹ năng giao tiếp và nhân cách sau này.

Theo chuyên gia Vũ Thu Hương, chỉ với 6 điều cấm cơ bản, nếu được thực hiện nghiêm túc, nhất quán và không có “vùng xám”, gia đình đã có thể xây dựng một hệ thống kỷ luật hiệu quả không cần đến đòn roi hay quát mắng.

“Trẻ con ngoan không phải vì sợ mà vì hiểu. Và để hiểu, các con cần được sống trong một môi trường có ranh giới rõ ràng. Cha mẹ không cần áp dụng tất cả cùng lúc nhưng nên bắt đầu từ những điều cấm nền tảng nhất. Khi ranh giới được thiết lập đúng, trẻ sẽ cảm thấy an toàn hơn, tự tin hơn và ngoan hơn một cách tự nhiên”, bà Hương cho hay.

Đọc thêm