Chia nhau nhập hơn 6.400 ký tự bằng tay, học sinh Hà Nội phát triển bộ gõ Nôm Tày

Nhóm học sinh Hà Nội đã phát triển thành công bộ gõ chữ Nôm Tày trên máy tính và vinh dự là đại diện của Việt Nam tham dự cuộc thi First Lego League khu vực châu Á – Thái Bình Dương năm 2026 tại Sydney (Australia).

Học sinh Hà Nội phát triển bộ gõ Nôm Tày

Từ mong muốn góp phần bảo tồn một loại chữ viết đang đứng trước nguy cơ mai một, nhóm các em gồm Hà Tuấn Kiệt, Nguyễn Trương Trí Anh, Phạm Minh Phúc, Nguyễn Bảo Lâm, Nguyễn Kim Khôi, Trần Khải Ngọc, Lê Dạ Minh Châu, Zhang Hang Rui, Nguyễn Minh Hoàng, học sinh lớp 8 và lớp 9 Trường Wellspring Hà Nội, đã gây ấn tượng khi phát triển thành công bộ gõ chữ Nôm Tày trên máy tính.

Thực hiện chỉ trong khoảng 2 tháng, sản phẩm đã giải quyết khó khăn của các nhà nghiên cứu trong quá trình số hóa tài liệu cổ và trở thành dự án đại diện cho Việt Nam tham dự cuộc thi First Lego League khu vực châu Á – Thái Bình Dương năm 2026 tại Sydney (Australia) trong tháng 7 này.

Bộ gõ Nôm Tày được đánh giá rất ý nghĩa vì hiện nay chữ Nôm Tày chưa được quan tâm đầu tư để làm ra các công cụ hỗ trợ người nghiên cứu. Nguồn dữ liệu chính của nhóm được lấy từ Tự điển chữ Nôm Tày do nhà nghiên cứu Tống Đại Hồng cung cấp. Ông Tống Đại Hồng (sinh năm 1951 tại Chiêm Hóa, Tuyên Quang) là người có nhiều đóng góp trong việc nghiên cứu, bảo tồn và số hóa chữ Nôm Tày. Ông là tác giả của công trình Tự điển chữ Nôm Tày được điện tử hóa, giúp lưu giữ chữ viết, tri thức dân gian và văn hóa của đồng bào dân tộc Tày. Hiện tại, ông đã tạo ra Font chữ Nôm Tày để hiển thị trên máy tính và xuất bản được Tự điển. Tuy nhiên, vì chưa có bộ gõ tương ứng nên nếu muốn dùng chữ Nôm Tày, ông và những nhà nghiên cứu khác phải copy từng chữ từ trong tự điển (hoặc tài liệu tương tự), rất mất thời gian và thiếu hiệu quả.

Vì chữ Nôm Tày là chữ tượng hình, không thể trực tiếp gõ trên hệ phím chữ Latin nên nhóm tạo ra quy tắc gõ bằng chữ Latin/Tày dựa theo quy tắc gõ Telex vốn dĩ quen thuộc với hầu hết người Việt Nam:

Ví dụ: Vằn nậy khỏi pây thon thư (Hôm nay tôi đi học chữ) được gõ là: Vawfn naajy khori paay thon thuw.

Bộ gõ còn hỗ trợ xem trước ký tự và lựa chọn ký tự đối với những từ có nhiều cách viết. Kết quả cho thấy, bộ gõ giúp nhập chữ Nôm Tày nhanh hơn; sử dụng được trong Word, PDF và tài liệu nghiên cứu; thúc đẩy việc số hóa, bảo tồn ngôn ngữ và văn hóa dân tộc Tày.

Từ bài toán bảo tồn văn hóa đến sân chơi quốc tế

Trao đổi với PV báo Dân Việt những kỷ niệm khi phát triển bộ gõ, đại diện nhóm cho biết đó là giai đoạn xây dựng cơ sở dữ liệu cho bộ gõ.

Để bộ gõ có thể hoạt động, nhóm phải thống kê và chuyển đổi toàn bộ hơn 6.400 ký tự trong Tự điển chữ Nôm Tày sang dữ liệu theo quy tắc gõ Telex. Sau đó, từng dữ liệu tiếp tục được nhập vào phần lập trình của bộ gõ.

“Các thành viên phải chia nhau xử lý dữ liệu hoàn toàn bằng tay. Quá trình đó gặp rất nhiều khó khăn nhưng cũng giúp chúng em hiểu thêm về hệ thống chữ viết và văn hóa của người Tày”, đại diện nhóm chia sẻ.

Để tăng tốc tiến độ, nhóm đã chủ động tìm hiểu và ứng dụng các công cụ tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ chuyển đổi, xử lý dữ liệu trước khi đưa vào chương trình.

“Sau nhiều ngày liên tục sửa lỗi, cải tiến và kiểm tra, cuối cùng bộ gõ cũng hoàn thiện với đầy đủ các ký tự trong Tự điển chữ Nôm Tày và sẵn sàng đưa vào sử dụng thực tế”, nhóm cho biết.

Theo nhóm nghiên cứu, sản phẩm được sử dụng trong phần thi Innovation Project tại cuộc thi First Lego League khu vực châu Á – Thái Bình Dương 2026.

Để chuẩn bị cho cuộc thi, nhóm đã gửi bộ gõ đến một số chuyên gia nghiên cứu về chữ Nôm Tày để trải nghiệm và góp ý nhằm tiếp tục hoàn thiện sản phẩm. Không dừng lại ở một dự án dự thi, các em kỳ vọng bộ gõ sẽ có cơ hội được ứng dụng rộng rãi hơn trong thực tế.

“Trong tương lai, nhóm mong muốn hợp tác với Viện Nghiên cứu Hán Nôm hoặc các đơn vị văn hóa, nghệ thuật tại Tuyên Quang, Cao Bằng… để hỗ trợ xử lý, dịch thuật và phát triển các tài liệu chữ Nôm Tày, góp phần đưa loại chữ viết này đến gần hơn với cộng đồng”, đại diện nhóm chia sẻ.

Nhận xét về dự án, thầy Chu Hải Long, nhóm trưởng Robotics của Trường Wellspring Hà Nội, cho rằng điều ấn tượng nhất không nằm ở sản phẩm công nghệ mà ở cách các học sinh tiếp cận vấn đề.

“Các em không chỉ ngồi trong lớp để lên ý tưởng mà đã chủ động tìm hiểu, đi thực địa, gặp gỡ và trao đổi với các chuyên gia để xác định một vấn đề thực tiễn cần giải quyết. Từ đó, nhóm xây dựng giải pháp công nghệ nhằm góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của người Tày thông qua việc bảo tồn, khai thác các tài liệu cổ viết bằng chữ Nôm Tày.

Trong quá trình thực hiện, các em đã tự học, tự tìm hiểu nhiều công cụ và nền tảng công nghệ để phát triển bộ gõ. Dù gặp không ít khó khăn, từ xử lý dữ liệu đến hoàn thiện phần mềm, cả nhóm đều kiên trì vượt qua. Kết quả là các em đã tạo ra một sản phẩm bước đầu được các nhà nghiên cứu đón nhận và đưa vào sử dụng. Đó là điều rất đáng trân trọng”, thầy Long chia sẻ.

Đọc thêm