Cần xây dựng hệ thống phát hiện và nuôi dưỡng nhân tài sớm

Hiệu trưởng THPT chuyên Hà Nội – Amsterdam: Khái niệm “nhân tài” trong giáo dục đã thay đổi

Theo Nhà giáo Trần Thùy Dương, nếu như trước kia, học sinh chuyên thường được đánh giá chủ yếu dựa trên năng lực học thuật nổi trội ở một môn cụ thể, hiện nay cách nhìn nhận đã mở rộng hơn theo hướng “đa trí tuệ”.

Sáng 8/4, Bộ GDĐT và các cơ sở giáo dục đại học tổ chức Hội thảo “Đào tạo, Trọng dụng tài năng trong bối cảnh mới”, nhằm trao đổi, đề xuất các giải pháp phát hiện, bồi dưỡng và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GDĐT) cho biết, muốn phát triển nhanh và bền vững, đất nước ta phải xây dựng chính sách đồng bộ trong việc phát hiện, bồi dưỡng, sử dụng và giữ chân người tài.

GS Thảo cũng cho rằng, cần xây dựng hệ thống phát hiện và nuôi dưỡng nhân tài sớm, liên thông, từ phổ thông đến đại học và sau đại học.

Chú trọng tạo môi trường cho học sinh phát triển đa dạng

Trong phiên tọa đàm, Nhà giáo Trần Thùy Dương, Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Hà Nội – Amsterdam, cho biết khái niệm “nhân tài” trong giáo dục phổ thông hiện nay đã có nhiều thay đổi so với trước đây. Nếu như trước kia, học sinh chuyên thường được đánh giá chủ yếu dựa trên năng lực học thuật nổi trội ở một môn cụ thể, hiện nay cách nhìn nhận đã mở rộng hơn theo hướng “đa trí tuệ”.

Theo đó, một học sinh chuyên Toán không chỉ giỏi Toán mà còn có thể phát triển mạnh ở các lĩnh vực như robotics, nghệ thuật hay kỹ năng xã hội. Tương tự, học sinh chuyên Ngoại ngữ cũng có thể xuất sắc trong khoa học tự nhiên hoặc các hoạt động sáng tạo khác. Việc thay đổi cách hiểu về nhân tài giúp giáo viên nhìn nhận học sinh toàn diện hơn, từ đó phát hiện và bồi dưỡng đúng năng lực riêng của từng em.

Cô Dương nhấn mạnh, không phải học sinh nào cũng trở thành thành viên đội tuyển quốc gia, nhưng mỗi em đều có thể là “nhân tài” theo cách riêng. Chính vì vậy, nhà trường chú trọng tạo môi trường phát triển đa dạng, đặc biệt thông qua các câu lạc bộ – nơi học sinh được tự do theo đuổi đam mê mà không bị áp lực điểm số. Đây cũng là lý do khiến phần lớn học sinh khi ra trường đều ấn tượng sâu sắc với hoạt động câu lạc bộ.

Bên cạnh đó, cô cho rằng để đào tạo nhân tài hiệu quả, cần hội tụ nhiều yếu tố: học sinh có tố chất, đội ngũ giáo viên giỏi và đặc biệt là hệ thống cơ sở vật chất đồng bộ như phòng thí nghiệm, phòng công nghệ. Ngoài ra, việc liên kết chặt chẽ với các trường đại học và tổ chức nghiên cứu trong, ngoài nước cũng đóng vai trò rất quan trọng.

Đào tạo nhân tài tại đại học đang đứng trước nhiều thách thức lớn

Còn với PGS.TS Nguyễn Phong Điền, Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, ông cho rằng trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), đào tạo nhân tài tại đại học đang đứng trước nhiều thách thức lớn. Theo ông, có 6 trụ cột quan trọng trong đào tạo đại học, trong đó nổi bật là: tuyển sinh đầu vào, chương trình đào tạo, đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất, hợp tác doanh nghiệp và gắn đào tạo với nghiên cứu.

Về đầu vào, Đại học Bách khoa Hà Nội duy trì nhiều phương thức tuyển sinh như xét tuyển tài năng, kỳ thi đánh giá tư duy và xét điểm THPT. Các chương trình đào tạo tài năng chủ yếu dành cho nhóm sinh viên xuất sắc, nhiều em từng đạt giải quốc gia.

Điểm đổi mới lớn nằm ở phương pháp đào tạo. Thay vì dạy học truyền thống, nhà trường chuyển sang mô hình học theo dự án, tăng cường thảo luận nhóm và sử dụng công cụ AI trong học tập. Ngoài ra, nhà trường cũng chú trọng thu hút giảng viên tài năng trong và ngoài nước, đồng thời tăng cường hợp tác với doanh nghiệp để đưa thực tiễn vào giảng dạy.

Ông Điền nhận định, trong tương lai gần, AI sẽ tác động mạnh đến giáo dục, thậm chí có thể làm thay đổi vai trò truyền thống của giảng viên và cách xây dựng giáo trình.

Vai trò không thể thay thế của khoa học xã hội và nhân văn

PGS.TS Đặng Thị Thu Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, nhấn mạnh vai trò không thể thay thế của khoa học xã hội và nhân văn trong bối cảnh phát triển công nghệ. Theo cô, nếu khoa học – công nghệ giúp xã hội phát triển nhanh thì khoa học xã hội và nhân văn đảm bảo sự phát triển đó có chiều sâu, bền vững và mang tính nhân văn.

Cô cho rằng, nhân tài trong lĩnh vực này không chỉ là người giỏi nghiên cứu hay viết lách mà còn phải có năng lực liên ngành, khả năng kết nối tri thức với thực tiễn, tham gia giải quyết các vấn đề xã hội như văn hóa, quản trị, truyền thông và phát triển con người.

Từ đó, cách tiếp cận đào tạo cũng cần thay đổi: chuyển từ đánh giá thuần túy học thuật sang đánh giá toàn diện, đề cao tư duy sáng tạo, trách nhiệm xã hội và năng lực kiến tạo.

Nhà trường hiện triển khai nhiều mô hình đào tạo mới như: báo chí dữ liệu, truyền thông số, kinh tế di sản, ngôn ngữ kết hợp AI… Đồng thời, chú trọng cá thể hóa người học và phát triển năng lực liên ngành ngay từ bậc phổ thông thông qua hệ thống trường chuyên. Theo cô Hương, mục tiêu cuối cùng không phải đào tạo một “người học giỏi” mà là đào tạo một con người có khả năng kiến tạo và đóng góp cho xã hội.

Đào tạo nhân tài không chỉ dừng ở kiến thức chuyên môn mà còn phải chú trọng kỹ năng và thái độ

Bà Võ Hồng Hạnh – Giám đốc, Ban Quan hệ Đối tác và Hợp tác Doanh nghiệp, Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV), cho biết, nhà trường áp dụng hệ thống kiểm định chất lượng đa tầng, từ Bộ GDĐT đến các tổ chức quốc tế như QAA (Anh Quốc) và QS, nhằm đảm bảo chất lượng đào tạo tương đương du học nước ngoài.

Theo bà Hạnh, đào tạo nhân tài không chỉ dừng ở kiến thức chuyên môn mà còn phải chú trọng kỹ năng và thái độ. Mô hình ASK (Attitude – Skill – Knowledge) được nhà trường áp dụng, trong đó thái độ và kỹ năng được đặt ngang, thậm chí cao hơn kiến thức.

BUV cũng triển khai các chương trình học bổng tài năng đa dạng, không chỉ dành cho học sinh học giỏi mà còn cho những em có năng khiếu nghệ thuật, thể thao hoặc hoạt động xã hội. Quan trọng hơn, nhà trường chú trọng cá thể hóa lộ trình phát triển cho từng sinh viên, giúp các em phát huy tối đa năng lực riêng.

Đọc thêm