Phương án xử lý thí sinh ở Chuyên Tuyên Quang gây tranh cãi: Giáo viên, luật sư nói Đây là lựa chọn ít bất công nhất

Giáo viên, luật sư đồng tình với quyết định của Bộ GDĐT không công nhận kết quả cũ, tổ chức thi lại đối với thí sinh tại Điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang và “đây là phương án hợp tình, hợp lý”.

Vụ gian lận điểm thi tại Trường THPT Chuyên Tuyên Quang: Thí sinh sẽ thi lại vào ngày 14-15/8

Sáng 5/8, Bộ GDĐT đã tổ chức họp báo công bố kết quả xử lý vụ gian lận điểm thi ở Tuyên Quang. Ông Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng, Bộ GDĐT, công bố kết luận: toàn bộ thí sinh tại điểm thi này sẽ được tổ chức thi lại.

“Bộ GDĐT phối hợp với các cơ quan chức năng báo cáo xin chủ trương cấp có thẩm quyền. Các đơn vị liên quan đang khẩn trương xây dựng kế hoạch tổ chức thi lại theo đúng Quy chế thi, bảo đảm an toàn, nghiêm túc, khách quan, công bằng và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho thí sinh. Kỳ thi lại được tổ chức trong 2 ngày, dự kiến ngày 14 và 15/8/2026. Công bố kết quả thi dự kiến vào ngày 19/8/2026.

Kết quả thi ngày 11 và 12/6/2026 của các thí sinh tại Điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang sẽ không được sử dụng để xét tuyển vào các trường đại học, cao đẳng và các thí sinh này cũng không được tham gia xét tuyển theo các hình thức khác cho đến khi có kết quả thi lại. Sau khi có kết quả thi lại, kết quả hợp lệ sẽ được cập nhật vào hệ thống và sử dụng để xét tuyển theo các nguyện vọng thí sinh đã đăng ký”, ông Chương thông tin.

Nêu quan điểm về phương án xử lý của Bộ GDĐT, thầy giáo Vũ Khắc Ngọc, giáo viên ở Hà Nội – người từng phát hiện dấu hiệu bất thường trong phổ điểm Hà Giang năm 2018 và có nhiều phân tích về vụ điểm Toán bất thường ở Tuyên Quang năm 2026 – cho rằng kỳ thi tốt nghiệp THPT có quy mô lớn và ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Vì vậy, bất kỳ sai phạm nào, dù chỉ xảy ra tại một điểm thi, cũng đều tạo ra tác động rất lớn đến niềm tin của xã hội.

Hiện có nhiều người so sánh vụ việc lần này với gian lận thi cử ở Hà Giang, Sơn La, Hòa Bình năm 2018. Thầy Ngọc cho rằng ở các vụ việc năm 2018, cơ quan chức năng còn có thể khôi phục được bài làm gốc và xác định chính xác điểm số trước và sau khi bị can thiệp. Nói cách khác, kết quả thật của thí sinh vẫn còn tồn tại và có thể được phục hồi.

Còn trong vụ việc tại điểm thi THPT Chuyên Tuyên Quang, bài toán khó hơn rất nhiều. Sai phạm tập thể là điều chắc chắn nhưng “chủ mưu” nhiều khả năng là người lớn, không phải các thí sinh. Điều khó nhất là làm thế nào để phân định chính xác vai trò của từng thí sinh và khôi phục được kết quả phản ánh đúng năng lực thực chất của từng em.

“Không thể chỉ vì một điểm thi có sai phạm mà mặc nhiên coi toàn bộ thí sinh đều có hành vi gian lận ở cùng một mức độ. Cũng cần đặt ra một khả năng khác: trong số 328 thí sinh của điểm thi, hoàn toàn có thể có những em vẫn đang làm bài bình thường nhưng bị có thể bị đặt vào một môi trường thi không còn khách quan, không đồng nghĩa với việc có thể khẳng định ngay rằng các em đã chủ động tham gia hoặc cố ý hưởng lợi từ sai phạm”, thầy Ngọc nói.

Phương án hợp tình, hợp lý

Theo Luật sư Hoàng Hà, Đoàn Luật sư TP.HCM, Bộ GDĐT quyết định không công nhận kết quả cũ và tổ chức thi lại đối với 328 thí sinh tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang là phương án hợp tình, hợp lý.

Khi kết quả của một điểm thi không còn đủ độ tin cậy, việc tiếp tục sử dụng số điểm đó để xét tuyển đại học sẽ gây bất công cho hàng trăm nghìn thí sinh khác. Thi lại giúp xác lập một kết quả mới, được tạo ra trong điều kiện khách quan và có thể kiểm chứng. Nhưng sự hợp lý của phương án không thể chỉ được đánh giá bằng việc có cho thi lại hay không.

“Theo tôi đây có thể là giải pháp ít gây thiệt hại nhất trong một tình thế mà mọi lựa chọn đều không hoàn hảo. Một kết quả thi đã mất độ tin cậy, không thể tiếp tục được dùng để xét tốt nghiệp và cạnh tranh chỉ tiêu đại học nhưng cũng không thể đóng lại cơ hội học tập của toàn bộ 328 học sinh khi chưa xác định được lỗi của từng người.

Ở đây cần phân biệt hai vấn đề pháp lý hoàn toàn khác nhau. Một là giá trị của kết quả thi. Hai là trách nhiệm của từng thí sinh. Kết quả của cả điểm thi có thể không còn giá trị vì quy trình tổ chức đã mất tính toàn vẹn. Nhưng từ đó không thể suy ra rằng cả 328 thí sinh đều gian lận. Vậy hủy kết quả của cả điểm thi có đồng nghĩa 328 thí sinh đều có lỗi hay không?

Câu trả lời là không. Hủy kết quả trong trường hợp này cần được hiểu là biện pháp khắc phục hậu quả của một kỳ thi không còn đáng tin cậy. Đây chưa phải là kết luận kỷ luật đối với từng học sinh. Một thí sinh tự làm bài bằng năng lực thật nhưng ngồi trong một phòng thi có người nhắc bài vẫn có thể bị buộc phải thi lại vì không còn khả năng bảo đảm kết quả cũ được tạo ra trong điều kiện công bằng. Việc thi lại đối với em đó là một thiệt thòi, nhưng không đồng nghĩa em đã gian lận.

Ngược lại, nếu có căn cứ chứng minh một thí sinh chủ động móc nối, nhận bài giải, trao đổi bài hoặc sử dụng sự trợ giúp trái phép, việc được thi lại không thể tự động xóa đi trách nhiệm của hành vi trước đó”, Luật sư Hoàng Hà cho hay.

Nói về phương án xử lý của Bộ GDĐT, theo Luật sư Hoàng Hà, thi lại tất cả các môn có thể là phương án cần thiết. Phương án xét tuyển riêng sau khi có kết quả thi lại là một điểm hợp lý trong cách xử lý. Hồ sơ và nguyện vọng đã đăng ký của 328 thí sinh được lưu giữ, còn nhóm này tạm thời không tham gia đợt lọc nguyện vọng chung. Sau khi có điểm mới, các em được xét tuyển theo nguyện vọng cũ bằng một đợt riêng, nhằm không làm ảnh hưởng quyền lợi của thí sinh trên cả nước.

“Cách làm này giúp tách kết quả không còn đáng tin cậy khỏi hệ thống tuyển sinh, đồng thời không tước bỏ cơ hội của những học sinh không có lỗi. Người không tham gia sai phạm cần được bảo vệ danh dự và được xét tuyển bằng năng lực thật. Người chủ động gian lận phải được xử lý căn cứ vào hành vi cụ thể, không thể quy lỗi đồng loạt cho 328 thí sinh nhưng cũng không thể xem kỳ thi lại như một lần làm lại từ đầu”, Luật sư Hoàng Hà nêu quan điểm.

Đọc thêm