Thứ ba, ngày 28/07/2026 21:59 GMT+7
Bùi Phụ Thứ ba, ngày 28/07/2026 21:59 GMT+7
Nhiều năm qua, di ảnh “Chú bé Lượm” – tức liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm (tên thật Nguyễn Thanh) và Bằng Tổ quốc ghi công được người em ruột của liệt sĩ thờ phụng kính trọng và hương khói ở trong một căn nhà nhỏ nằm gần chân tháp Poklong Garai, trên đường Minh Mạng, phường Đô Vinh, tỉnh Khánh Hòa (địa phận TP.Phan Rang – Tháp Chàm, tỉnh Ninh Thuận cũ).
“Chú bé Lượm” đã đi vào lòng người
Có thể nói, bài thơ “Lượm” của nhà thơ Tố Hữu viết trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp về hình ảnh chú bé Lượm đã đi vào lòng người nhiều thế hệ qua những câu thơ:
“Chú bé loắt choắt. Cái xắc xinh xinh. Cái chân thoăn thoắt. Cái đầu nghênh nghênh. Ca lô đội lệch. Mồm huýt sáo vang. Như con chim chích. Nhảy trên đường vàng”.

Theo lịch sử thì “Chú bé Lượm” đã hy sinh khi mới 14 tuổi trong một lần đi làm nhiệm vụ liên lạc và được Nhà nước công nhân là liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm.
Ngày 28/7, Dân Việt đã tìm về nơi thờ di ảnh của liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm ở số 7 đường Minh Mạng, phường Đô Vinh, tỉnh Khánh Hòa.
Ngôi nhà nhỏ nằm gần chân Tháp Poklong Garai, dưới chân đồi Trầu, phường Đô Vinh, tỉnh Khánh Hòa. Xung quanh và dưới chân ngọn đồi này là không gian làng quê thanh bình với các xóm nhà dân cư sinh sống, đường giao thông thuận tiện…
Khi chúng tôi đến thăm nhà, gặp lúc ông Sơn đang lau di ảnh người thân được đặt trọng trên bàn thờ. Bên tường nhà còn có treo Huy chương kháng chiến hạng Nhì của bà Nguyễn Thị Xinh – mẹ ruột ông Nguyễn Thanh Sơn.
Ông Nguyễn Văn Sơn (em ruột liệt sĩ) cho biết, bao năm qua, vợ chồng ông vẫn ngày ngày hương khói cho người anh ruột là liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm và 2 người cậu ruột cũng là liệt sĩ.
Ông Sơn cho hay, bằng chính ông treo trang trọng trên bàn thờ, gia đình ông làm thêm bản photo lớn hơn để ai đến viếng chụp hình cho tiện…

“Do không biết anh tôi hy sinh ngày nào nên tôi chọn ngày 15/4 (ngày 16/4/1975 là ngày giải phóng thị xã Phan Rang và toàn tỉnh Ninh Thuận) làm ngày giỗ. Đến ngày 27/7, làm giỗ chung cho 3 người là anh Lượm và 2 người cậu ruột cùng là liệt sĩ.
Tôi rất hy vọng Đảng và Nhà nước, ngành chức năng sớm tìm hài cốt của anh tôi để anh sớm về với gia đình…” – ông Nguyễn Thanh Sơn tâm sự.
Ông Sơn cho biết, nhà thơ Tố Hữu là bác họ của gia đình và hầu hết gia đình ông Sơn đều theo cách mạng. Hai người chị ruột của ông Sơn (em của liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm) hiện vẫn ở Khánh Hòa.
Vợ chồng ông Sơn có 4 người con, 2 người con gái lớn làm Nhà nước, 2 người con trai thì làm nông ở Ninh Thuận. “Vợ tôi mở quán bán nước bên hông nhà, còn tôi thì ngoài việc lo hương khói cho người thân, những lúc rảnh phụ việc cho vợ…” – ông Sơn chia sẻ.
Cả nhà vỡ òa khi biết “Chú bé Lượm” là người thân
Theo lời ông Sơn, trước đây gia đình chưa biết “Chú bé Lượm” trong bài thơ của nhà thơ Tố Hữu là anh ruột của mình.
Mãi về sau mới biết, thì cả nhà vui mừng đến chảy nước mắt, vỡ òa hạnh phúc…
Trao đổi với Dân Việt, đại diện UBND phường Đô Vinh cho biết, nhiều năm qua và đến nay, phường Đô Vinh vẫn thực hiện đầy đủ các chính sách đối với gia đình liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm kể từ sau khi người thân liệt sỹ làm các thủ tục thủ tục báo cáo với địa phương vào năm 1977.
Người thân liệt sĩ cho biết, hiện vẫn còn lưu trữ một số giấy tờ, tài liệu quan trọng liên quan đến liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm. Trong đó có “tờ khai” ngày 12/4/1977 của cụ ông Nguyễn Tuất – cha ruột của liệt sĩ Lượm.

Cụ Nguyễn Tuất (sinh 27/3/1909, quê Thừa Thiên – Huế) có nhiều năm làm việc ở bưu điện các tỉnh Nam Trung bộ.
Năm 1943, cụ Tuất chuyển vào làm việc tại Nha Trang nên đưa gia đình đi theo, trong đó có người con trai Nguyễn Văn Lượm. Khoảng năm 1945 – 1946, Nguyễn Văn Lượm hoạt động tại Nha Trang và thoát ly và kể từ đó người nhà không có thông tin về “Chú bé Lượm”.
Mãi đến ngày thống nhất đất nước 1975, người em ruột của cụ Tuất, là cán bộ về hưu, mang bằng Tổ quốc ghi công ngày 5/5/1958 đề tên liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm về thì gia đình mới hay chuyện.
Tuy nhiên, trong thời gian chiến tranh, bằng Tổ quốc ghi công năm 1958 bị hư hại, đến năm 1977, cụ Tuất cùng gia đình về sinh sống ở Phan Rang (tỉnh Thuận Hải cũ) thì ông đã viết tờ khai để xin sao y bản chính.
Bản này có xác nhận của một số cán bộ hoạt động cách mạng nêu rõ Nguyễn Văn Lượm đã hy sinh nên bằng Tổ quốc ghi công ghi rõ: Liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm – Đội viên du kích. Nguyên quán: Xã Quảng Ninh, Quảng Điền, Thừa Thiên, đã hy sinh cho Tổ quốc trong khi chiến đấu với địch tại Thừa Thiên ngày 15/4/1947.
Nếu tính từ lúc sinh và dựa vào thời gian này thì đến lúc hy sinh, liệt sỹ Nguyễn Văn Lượm mới 14 tuổi.

Có thể nói, bài thơ “Lượm” của Tố Hữu là một khúc tráng ca đầy xúc động, để lại trong lòng người đọc nhiều cung bậc cảm xúc đan xen.
Lượm hiện lên vô cùng hồn nhiên, tinh nghịch. Cái xắc xinh xinh, ca lô đội lệch, huýt sáo vang như con chim chích…
Người đọc cảm thấy yêu mến, vui lây với niềm vui tuổi thơ trong sáng của Lượm khi làm nhiệm vụ liên lạc trong hoàn cảnh hiểm nguy như Lượm không hề sợ hãi.
Người đọc cảm nhận được sự khâm phục tinh thần dũng cảm, lòng yêu nước và ý chí “tuổi nhỏ chí lớn” của người chiến sĩ tí hon.