TTND.GS.TS Trương Việt Bình: Khi có bệnh mọi người đến tất cả phòng khám Tây y, khi hết tiền mới quay sang Đông y

Thời gian qua, nhiều cơ sở khám chữa bệnh y học cổ truyền (YHCT) đang ghi nhận những con số gây chú ý: tỷ lệ điều trị nội trú rất cao, có nơi gần như 100%, trong khi tỷ lệ sử dụng thuốc tân dược trong điều trị BHYT lên đến 80-90%. Trao đổi với PV Dân Việt, TTND.GS.TS Trương Việt Bình cho rằng, đã đến lúc gỡ điểm nghẽn, tạo điều kiện cho YHCT phát triển.

Gỡ điểm nghẽn, tạo điều kiện cho YHCT phát triển

Mới đây, chia sẻ tại Hội thảo nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác khám chữa bệnh BHYT lĩnh vực Y, Dược cổ truyền, ông Nguyễn Tất Thao, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát thanh toán BHXH, BHYT điện tử (BHXH Việt Nam) cho biết, chi phí khám chữa bệnh YHCT được thanh toán BHYT (bao gồm là khám chữa bệnh YHCT và phục hồi chức năng) năm 2025 là hơn 3.200 tỷ đồng, chiếm 5,8% chi phí khám chữa bệnh BHYT. Còn trong 4 tháng đầu năm là hơn 1.034 tỷ đồng, chiếm khoảng 5,5% tổng chi phí.

Về tình hình khám chữa bệnh YHCT, ông Thao cũng chia sẻ, hiện nay, ở nhiều bệnh viện khám chữa bệnh YHCT, tỷ lệ chỉ định vào điều trị nội trú rất cao, lên đến hơn 80%, thậm chí đến gần 100%. Đơn cử, như năm 2025, BV YHCT Hải Phòng, BV Y dược cổ truyền (YDCT) tỉnh Quảng Ninh, BV YHCT Nghệ An đều có tỷ lệ điều trị nội trú lên đến 99,9%; BV YHCT Thanh Hóa, BV Phục hồi chức năng (PHCN) Nghệ An đều là 99,8%; BV YHCT Thái Nguyên là 99,2%, BV YHCT Nam Định (Ninh Bình) 93,3%, BV PHCN Sơn La 89,2%, BV YHCT Hà Tĩnh 85,9%, BV YDCT-PHCN Cà Mau 85,2%. Trong 4 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ này vẫn không giảm.

Ngoài ra, tỷ lệ sử dụng thuốc tân dược cho bệnh nhân BHYT ở nhiều BV YHCT rất cao. Ông Thao dẫn chứng năm 2025, tỷ lệ sử dụng thuốc tân dược ở BV Châm cứu TƯ qua năm 2023-2024- 2025 tương đương là 93% – 98% – 88%, BV YDCT Ngọc Thiện 78 – 86 – 84%; BV YHCT Hà Nội 90% – 83% – 73%; BV YDCT Vĩnh Phúc là 78% – 76% – 61%… Nhiều nơi bác sĩ YHCT ngồi ở bàn khám YHCT nhưng lại kê thuốc tân dược.

Nhiều phòng khám đa khoa, nhưng chi phí trong lĩnh vực YHCT và PHCN lại chiếm đến 80 đến hơn 90% tổng chi phí khám chữa bệnh BHYT. Về việc sử dụng thuốc tân dược cao, đại diện BV Châm cứu TƯ cho biết, năm 2023-2024, BV khó khăn trong việc đấu thầu thuốc YDCT, không có thuốc YDCT nên phải thay thế bằng tân dược. Hiện nay, việc đấu thầu đã được gỡ khó, có thuốc YDCT nên tỷ lệ sử dụng thuốc tân dược đang dần dần giảm xuống.

Liên quan đến vấn đề này, trao đổi với PV Dân Việt, TTND.GS.TS Trương Việt Bình – Chủ tịch Hội Nam y Việt Nam nhấn mạnh, YHCT là một hệ thống điều trị độc lập, song hành với y học hiện đại. Tuy nhiên, sự chênh lệch về tỷ lệ nhân lực y học hiện đại có 95%, vô hình chung “tạo sức ép” cho YHCT gần như “không cựa quậy được”. Bên cạnh đó, ngân sách, kinh phí đầu tư cũng như luật đấu thầu còn hạn hẹp. Tỷ lệ chi trả thuốc y học cổ truyền chiếm tỷ lệ rất nhỏ khoảng 2 – 2,7% trong quỹ Bảo hiểm Y tế.

“Nhiều cơ sở khám chữa bệnh y học cổ truyền nhưng tới 97,5% là thuốc Tây y, vậy sao phát triển được trong thanh toán BHYT, trong khi tuyến cơ sở đáp ứng tới 40% điều trị bệnh nhân ở tuyến xã phường nhưng nhân lực y tế chỉ có 6%, ngân sách có 5%. Ở Trung Quốc có tới 30% ngân sách y tế thuộc về YHCT hàng chục năm qua. Chính vì vậy, YHCT của họ phát triển như vũ bão vì người bệnh đến với YHCT trước xong mới đến Tây y. Còn ở Việt Nam, khi có bệnh mọi người đến tất cả phòng khám Tây y, khi hết tiền mới quay sang Đông y. Như vậy, không có cơ hội cho YHCT chữa bệnh”, GS nói.

Bên cạnh đó, GS Bình cũng cho hay, mặc dù nhiều loại thuốc nam, bài thuốc gia truyền rất hiệu quả nhưng người dân hoặc các cơ sở nhỏ không thể sản xuất đại trà. Nguyên nhân chính là do quy định hành lang pháp lý (như Luật Dược, các quy định về thử nghiệm lâm sàng, chứng minh tiêu chuẩn chất lượng) khá khắt khe và gò bó, khiến việc xin giấy phép lưu hành thuốc trở nên vô cùng khó khăn.

“Tôi cho rằng, để thực tiễn hoá phát triển YHCT cần phải cấp tốc xây dựng Bộ Luật riêng, tạo điều kiện cho y học cổ truyền phát triển. Ví dụ như Trung Quốc, Nhật Bản đều xây dựng hệ thống hành lang pháp lý để bảo vệ và phát triển nền y học cổ truyền”, GS Bình nhấn mạnh.

Chủ tịch Hội Nam Y Việt Nam nhấn mạnh, những bất cập trong quy định đấu thầu và tài chính hiện hành đang là rào cản lớn đối với YHCT. Việc áp dụng chung một khuôn khổ quản lý và tham chiếu giá cũ khiến các doanh nghiệp dược liệu gặp khó, dẫn đến tình trạng thiếu thuốc. Giá mời thầu thường được áp dụng thông qua quy định của Bộ Tài Chính và Bộ Y tế, nhưng lại tham chiếu dựa trên giá của năm trước đó. Giá dược liệu và vị thuốc YHCT phụ thuộc rất lớn vào thời vụ, thiên tai, hạn hán hay lũ lụt.

“Khi giá thị trường tăng cao hơn giá trúng thầu quy định, các đơn vị cung ứng không thể tham gia vì sẽ chịu lỗ, gây ra tình trạng khan hiếm nguồn cung cho các bệnh viện. Dù là một hệ thống khám chữa bệnh song hành, các tiêu chuẩn và quy định về đấu thầu Luật Đấu thầu hiện tại vô hình chung ép các sản phẩm YHCT vào các khuôn mẫu của Tây y. Vừa qua, theo tôi tìm hiểu, một số bệnh viện không buốc thuốc được cho bệnh nhân bởi rất ít đơn vị tham gia đấu thầu”, GS Bình nói và cho rằng, chính vì vậy việc nhiều cơ sở YHCT “điều trị Đông y nhưng dùng chủ yếu thuốc Tây” là điều dễ hiểu.

Từ chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Đưa thuốc cổ truyền về gần người dân

Về vấn đề này, bà Trần Thị Trang – Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế) cho biết, ngành y tế đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, từ hoàn thiện chính sách bảo hiểm y tế, cập nhật danh mục thuốc YHCT, phát triển dược liệu trong nước đến đổi mới cơ chế mua sắm, đấu thầu nhằm hiện thực hóa sau chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mới đây. Việc này không chỉ mang ý nghĩa trước mắt mà còn mở ra một chiến lược phát triển dài hạn cho YHCT Việt Nam.

Theo bà Trang, một trong những điểm mới đáng chú ý là định hướng mở rộng khả năng tiếp cận thuốc YHCT ngay từ tuyến cơ sở. Trong đợt rà soát lần này, Bộ Y tế đang hướng tới việc không phân biệt cấp chuyên môn kỹ thuật đối với nhiều loại thuốc cổ truyền, qua đó tạo điều kiện đưa thuốc xuống tuyến xã, nơi gần người dân nhất.

Bà Trang nhấn mạnh, YHCT rất phù hợp với chăm sóc người bệnh mãn tính, người cao tuổi, phục hồi sức khỏe và nâng cao thể trạng. Ngay từ giai đoạn bệnh nhẹ, YHCT đã có nhiều ưu thế. Vì vậy, việc cập nhật danh mục thuốc phải đáp ứng xu hướng này và đưa thuốc về gần với người dân hơn”.

Song song với đó, Bộ Y tế cũng đang phối hợp rà soát, sửa đổi các quy định liên quan đến đấu thầu và mua sắm thuốc nhằm tháo gỡ khó khăn cho tuyến cơ sở. Mục tiêu của việc này nhằm tạo điều kiện thuận lợi để các trạm y tế xã có thể tiếp cận, mua sắm và sử dụng thuốc cổ truyền hiệu quả hơn, đặc biệt trong điều trị các bệnh lý mãn tính và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.

Lãnh đạo Vụ Bảo hiểm y tế cho biết, hiện tỉ trọng thuốc YHCT trong tổng chi thuốc bảo hiểm y tế mới đạt khoảng 5,8%, thấp hơn rất nhiều so với kỳ vọng phát triển của ngành. Danh mục thuốc YHCT sẽ được mở hết cỡ, tạo mọi điều kiện cho các thuốc bảo đảm chất lượng được đưa vào sử dụng. 

Bà cũng nhìn nhận, thời gian qua việc phát triển thuốc YHCT gặp không ít khó khăn do cơ chế mua sắm, đấu thầu, nguồn cung dược liệu cũng như các vướng mắc trong tổ chức thực hiện tại cơ sở. Để khắc phục, Bộ Y tế đang nghiên cứu các giải pháp đồng bộ, từ hoàn thiện danh mục thuốc, cải tiến cơ chế mua sắm đến xây dựng các mô hình phân phối linh hoạt hơn.

Một trong những hướng đi được xem xét là thí điểm cơ chế cấp phát thuốc ngoại trú thông qua nhà thuốc bệnh viện hoặc một số nhà thuốc đủ điều kiện, có kết nối dữ liệu điện tử và ký hợp đồng với cơ quan bảo hiểm xã hội. Người bệnh có thể nhận thuốc theo đơn điện tử, trong khi cơ quan bảo hiểm thực hiện thanh toán sau.

“Cách làm này sẽ giúp người dân tiếp cận thuốc thuận lợi hơn, đồng thời giảm áp lực mua sắm, dự trữ và đấu thầu tập trung. Tuy nhiên, chất lượng thuốc vẫn là nguyên tắc không thể đánh đổi. Thách thức lớn nhất hiện nay là xây dựng hệ thống đánh giá chất lượng phù hợp với đặc thù của thuốc cổ truyền”, bà Trang cho hay.

Đối với các bài thuốc cổ phương, bài thuốc gia truyền hoặc các bài thuốc đã được sử dụng hiệu quả qua nhiều thế hệ, Bộ Y tế đã có cơ chế miễn giảm một số tiêu chí kỹ thuật nhất định để tránh tạo rào cản không cần thiết.

Bà cho rằng định hướng chuyển trọng tâm của ngành y tế từ chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh rất phù hợp với thế mạnh của YHCT trong nâng cao sức khỏe, phục hồi chức năng và chăm sóc người bệnh từ giai đoạn sớm.

“Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là chỉ đạo có tầm nhìn rất dài hạn, giúp YHCT lấy lại vị thế vốn có và đáng phải có trong hệ thống y tế”, bà Trang nói và cho biết thêm, Bộ Y tế đang xây dựng các kế hoạch triển khai cụ thể, từ hoàn thiện pháp luật, sửa đổi cơ chế chính sách, phát triển hệ thống khám chữa bệnh, đào tạo nhân lực, phát triển dược liệu, thúc đẩy sản xuất trong nước đến cải cách cơ chế tài chính và đầu tư cho lĩnh vực YHCT trong thời gian tới.

Đọc thêm