Viện trưởng Viện Sốt rét – Ký sinh trùng TW: Nhiều cán bộ y tế phải ngồi chuồng trâu, bò suốt 6 tiếng làm mồi cho muỗi

Đó là chia sẻ của PGS.TS.BS Hoàng Đình Cảnh, Viện trưởng Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương về những khó khăn, vất vả của đội ngũ cán bộ nghiên cứu côn trùng bên lề Hội nghị Côn trùng học Quốc gia lần thứ 12 ngày 21/5.

Bệnh truyền nhiễm do côn trùng đang có diễn biến ngày càng phức tạp

Theo PGS.TS.BS Hoàng Đình Cảnh, Viện trưởng Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương, các bệnh truyền nhiễm do côn trùng đang có diễn biến ngày càng phức tạp, ảnh hưởng lớn tới sức khỏe cộng đồng và đời sống người dân.

PGS Cảnh cho hay, hiện nay có hàng chục bệnh truyền qua véc-tơ như muỗi, ve, mạt… Trong đó, sốt xuất huyết, sốt rét cùng nhiều bệnh truyền nhiễm khác vẫn là những thách thức lớn đối với ngành y tế. Nhiều bệnh tuy không gây tử vong ngay nhưng ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt, sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người dân.

Ông Cảnh cho biết, Việt Nam từng đối mặt với “vấn nạn” sốt rét tại nhiều khu vực miền núi, vùng sâu vùng xa. Trước đây, số ca mắc lên tới hàng triệu người, nhiều trường hợp tử vong. Tuy nhiên, nhờ sự kiên trì trong công tác phòng chống dịch, đặc biệt là các biện pháp kiểm soát véc tơ truyền bệnh, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả quan trọng.

“Từ hàng triệu ca sốt rét mỗi năm, hiện nay Việt Nam chỉ còn vài trăm ca và đang hướng tới mục tiêu loại trừ sốt rét vào năm 2030”, PGS Cảnh nói.

Đề cập tới bệnh sốt xuất huyết, PGS Cảnh cho rằng, diễn biến dịch hiện nay ngày càng khó dự báo và không còn theo quy luật chu kỳ như trước. Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa, độ ẩm cao, mưa nhiều tạo môi trường thuận lợi cho muỗi phát triển.

Đặc biệt, tại các khu dân cư đông đúc, khu vực có điều kiện vệ sinh môi trường hạn chế, nguy cơ bùng phát dịch luôn ở mức cao. “Việc kiểm soát muỗi trong môi trường tự nhiên không hề dễ dàng”, ông nhận định.

“Nhiều cán bộ y tế phải ngồi chuồng trâu, bò suốt 6 tiếng làm mồi cho muỗi”

Theo PGS Cảnh, các nghiên cứu hiện nay đã xác định được véc tơ chính, véc tơ phụ cũng như tập tính sinh học của muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết. Tuy nhiên, để kiểm soát dịch hiệu quả cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như diệt bọ gậy, diệt muỗi trưởng thành, phòng chống muỗi đốt và nâng cao ý thức cộng đồng.

Nhiều nghiên cứu về tập tính sinh học của muỗi như thời gian hoạt động, thời điểm đốt người hay môi trường sinh sống cũng giúp nâng cao hiệu quả can thiệp. Đằng sau những con số giảm dịch là công việc ít người biết tới của các nhà nghiên cứu côn trùng y học. Để hiểu tập tính của muỗi, họ lặn lội đến tận vùng sâu vùng xa, dựng bẫy ở bìa rừng, dưới gầm nhà sàn hoặc trong chuồng gia súc nuôi trâu bò- nơi muỗi tập trung dày đặc nhất.

“Để nghiên loài muỗi, chúng tôi xác định địa bàn, phải làm bẫy để nghiên cứu muỗi. Bẫy này ở đâu? Kể cả trong chuồng chăn nuôi gia súc (trâu, bò), trong bìa rừng… cán bộ y tế phải có mặt để làm mồi người, thu hút muỗi đến. Chúng tôi sẽ tính về mật độ muỗi đến giờ nào nhiều, loại muỗi nào đến… Nghiên cứu liên tục trong 24h tiếng và trong 1 tuần liên tục để đánh giá loài muỗi đó thế nào?

Mỗi nơi như vậy chúng tôi thường làm từ 6 đến 12 điểm liên tục trong nhiều ngày. Bên cạnh cán bộ y tế còn có người dân – những người cộng tác viên tình nguyện ngồi cùng, phải làm bằng người thật. Sức nóng của cơ thể, mùi cơ thể thu hút muỗi đến, cái này không làm giả được. Nghiên cứu về muỗi phải như thế, vô cùng vất vả, khó khăn. Có chuồng trâu, bò phải ngồi 6 tiếng liên tục lại đổi. Như vậy mới thấy rõ sức chịu đựng của cán bộ y tế phải như thế nào”, ông Cảnh nói.

Ông Cảnh cũng thông tin, hiện nay, các nhà khoa học Việt Nam còn phối hợp với nhiều viện nghiên cứu quốc tế để tìm hiểu sâu về vòng đời virus trong cơ thể muỗi, từ giai đoạn ấu trùng đến khả năng truyền bệnh.

“Chỉ khi hiểu rõ vector truyền bệnh, chúng ta mới có thể chặn được dịch”, ông Cảnh nói.

Ông nhấn mạnh người dân giữ vai trò trung tâm trong công tác phòng bệnh. Mỗi gia đình cần chủ động xử lý môi trường sống, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi để bảo vệ bản thân và cộng đồng. Song song với đó, ngành y tế tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu về ảnh hưởng của khí hậu, nhiệt độ, độ ẩm và môi trường đến sự phát triển của muỗi nhằm phục vụ xây dựng các biện pháp can thiệp hiệu quả hơn.

Theo lãnh đạo Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương, việc nghiên cứu sâu về vòng đời muỗi, ấu trùng và sự phát triển của virus trong cơ thể muỗi hiện đòi hỏi công nghệ sinh học phân tử hiện đại. Việt Nam đang phối hợp với nhiều viện nghiên cứu quốc tế từ Nhật Bản, Úc, Bỉ… nhằm xác định tác nhân gây bệnh và khả năng truyền bệnh của các loài muỗi, phục vụ hiệu quả hơn cho công tác phòng chống dịch trong thời gian tới.

Đọc thêm