Tổng đốc Vi Văn Định lừng lẫy nhất đất Bắc: Từng được Bác Hồ mời về làm việc, 4 đời con cháu dâu rể tài giỏi nổi tiếng Việt Nam

Tổng đốc Vi Văn Định (1878–1975) không chỉ là một vị quan nổi tiếng liêm chính, nhân ái mà còn được hậu thế nhắc nhớ một gia đình “đáng nể”: con cháu, con rể đều là những trí thức hàng đầu.

Tổng đốc Vi Văn Định: Vị quan biên ải mang tâm thế của người vì dân

Tổng đốc (người đứng đầu một vùng hành chính lớn – PV) Vi Văn Định sinh năm 1878 tại bản Chu, xã Khuất Xá, huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn (nay thuộc xã Khuất Xá, tỉnh Lạng Sơn), trong một gia đình quý tộc người Tày có bề dày lịch sử hiếm có. Tổ tiên họ Vi vốn được triều đình phong kiến giao trọng trách trấn giữ biên giới phía Bắc. Từ thời Trần đến triều Nguyễn, dòng họ này đã có người làm quan đến chức Đô đốc. Sau khi đất nước yên bình, vua Lê Thái Tổ phân phong họ Vi cùng 6 dòng họ lớn khác làm thổ ty cha truyền con nối ở Lạng Sơn, vừa giữ yên biên cương vừa gắn bó mật thiết với đời sống cư dân miền núi.

Đến đời thứ 13 của dòng họ là ông Vi Văn Lý, người được phong đến chức Hiệp tá Đại học sĩ, Tổng đốc Lạng Sơn. Con trai ông chính là Vi Văn Định – người tiếp nối truyền thống gia tộc nhưng đồng thời cũng tạo nên dấu ấn riêng trong lịch sử Việt Nam đầu thế kỷ XX.

Trong thời gian làm quan, Vi Văn Định được giao giữ nhiều chức vụ quan trọng: Tuần phủ Phúc Yên, Tuần phủ Hưng Yên, Tổng đốc Thái Bình (1929–1937), Tổng đốc Hà Đông. Ông được triều đình tấn phong Hiệp tá Đại học sĩ, hàm Thái tử Thiếu Bảo.

Tài liệu lưu trữ cho thấy, ở bất kỳ địa phương nào được giao cai quản, Tổng đốc Vi Văn Định đều chú trọng những việc thiết thực: đôn đốc đắp đê, đào kênh, tăng vụ lúa, vớt bèo Nhật Bản, trấn áp trộm cướp, bài trừ cờ bạc, mê tín dị đoan. Ông từng ra lệnh cấm đốt pháo trong dịp Tết để tránh tai nạn cho dân, chủ trương lập quán trọ cho học sinh ở xa trường, tìm việc làm cho những người từng tham gia phong trào cộng sản nhưng không bị kết án.

Năm 1942, viên tổng đốc rời chốn quan trường, trở về quê hương để nghỉ ngơi. Trước khi đoàn nước ta lên đường sang Pháp dự Hội nghị Fontainebleau năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ thị ông Hoàng Hữu Nam, Thứ trưởng Bộ Nội vụ, phải cho người lên Lạng Sơn mời cho được ông Vi Văn Định về Hà Nội. Sau đó, ông Định đã nhận lời mời của Bác Hồ về Thủ đô, chính thức đi theo chính quyền cách mạng từ đây.

Những năm kháng chiến chống Pháp, ông Vi Văn Định cùng con cháu lên chiến khu Việt Bắc sống và làm việc trong An toàn khu gần Chủ tịch Hồ Chí Minh. Năm 1949, chính Bác Hồ đã đặt tên cho con gái út của ông là Hạ Yên, gắn với những ngày kháng chiến gian khổ tại xã Hạ Yên, huyện Sơn Dương, Tuyên Quang. Năm 1951, tại Đại hội thống nhất Việt Minh – Liên Việt ở Chiêm Hóa, ông được bầu làm Ủy viên Trung ương Mặt trận Liên Việt, tiền thân của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Kháng chiến thành công, ông về sống tại Hà Nội và tiếp tục làm Ủy viên Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho đến cuối đời. Biệt thự của ông tại 20 Trần Bình Trọng đã được hiến cho Chính phủ, bản thân ông chấp nhận đi thuê nhà ở phố Nguyễn Gia Thiều.

Năm 1975, Tổng đốc Vi Văn Định qua đời, thọ 96 tuổi. Trước đó 35 năm, trong di chúc viết tại bản Chu, ông dặn dò con cháu tổ chức tang lễ thật giản dị, không phô trương, không mê tín – một lời trăng trối phản ánh trọn vẹn nhân cách và tư tưởng tiến bộ của ông.

Gia đình nhiều đời đáng nể, con cháu, con rể đều là danh nhân trí thức

Không chỉ được nhớ đến với vai trò một vị Tổng đốc có tâm, Vi Văn Định còn khiến hậu thế nể phục bởi một gia đình mà mỗi cái tên đều gắn với những đóng góp lớn cho đất nước. Cụ có ba người vợ và 17 người con. Thời điểm ông làm Tổng đốc Thái Bình, gia đình được xếp vào hàng giàu có bậc nhất vùng, nhưng sự giàu có ấy không nằm ở của cải mà ở truyền thống học vấn và nhân cách.

Trong số các con gái của ông, có bà Vi Kim Ngọc – người được xem như hình mẫu phụ nữ tài sắc vẹn toàn của thời kỳ đó. Từ thuở thiếu thời, bà đã nổi tiếng xinh đẹp, đoan trang, giỏi cầm kỳ thi họa. Hàng tuần, từ Thái Bình, bà cùng em gái Vi Kim Phú được cha cho lên Hà Nội học piano với thầy người Pháp, học xong lại trở về ngay, không la cà phố phường.

Không chỉ dừng ở nhan sắc, Vi Kim Ngọc còn là một trí thức thực thụ. Bà được Giáo sư Đặng Văn Ngữ trực tiếp đào tạo về ký sinh trùng, đặc biệt là nghiên cứu muỗi, tốt nghiệp lớp kỹ thuật viên ký sinh trùng và trở thành giảng viên bộ môn Ký sinh trùng của Trường Đại học Y Hà Nội. Bà được đồng nghiệp và học trò nhắc đến như hình mẫu phụ nữ trí thức mẫu mực.

Cuộc hôn nhân của bà Vi Kim Ngọc với Giáo sư Nguyễn Văn Huyên càng khiến gia đình Tổng đốc Vi Văn Định thêm phần rạng danh. Nguyễn Văn Huyên là người Việt Nam đầu tiên bảo vệ thành công luận án tiến sĩ văn khoa tại Đại học Sorbonne (Pháp), từng là “ông Nghè Tây học” nổi tiếng nhưng chọn con đường dạy học, nghiên cứu khoa học thay vì làm quan. Sau này, ông trở thành Tổng giám đốc Đại học vụ và là Bộ trưởng Bộ Quốc gia Giáo dục đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa suốt 29 năm (từ năm 1946 đến 1975). Người chị cả của ông tên Nguyễn Thị Mão (vợ ông Phan Kế Toại) là nữ giáo viên dạy toán đầu tiên của Hà Nội.

Cả bốn người con của ông bà đều thành danh trên con đường đi riêng của mình: Nguyễn Kim Nữ Hạnh – nguyên kỹ sư thông tin của Tổng cục Đường sắt; PGS.TS Hóa học Nguyễn Kim Bích Hà; Đại tá, Phó Giáo sư, TS Y khoa, thầy thuốc nhân dân, nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 Nguyễn Kim Nữ Hiếu và con út Nguyễn Văn Huy – nhà nghiên cứu dân tộc học, nguyên Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam.

Ngoài ra, ông bà có con rể là Giáo sư “biết tuốt” Nguyễn Lân Dũng – chồng bà Nguyễn Kim Nữ Hiếu, cháu ngoại là PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu – Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội…

Chàng rể nổi tiếng khác của Tổng đốc Vi Văn Định là Giáo sư Hồ Đắc Di – một danh y xuất thân từ dòng họ quyền quý ở cố đô Huế, lấy con gái Vi Kim Phú. Trước năm 1945, ông là người Việt Nam bản xứ đầu tiên và duy nhất trong toàn Đông Dương được Toàn quyền Pháp phong hàm giáo sư đại học.

Con gái của giáo sư được nhiều người biết đến là bà Hồ Thể Lan, từng giữ chức Vụ trưởng Vụ Báo chí, Bộ Ngoại giao và là phu nhân của cố Phó Thủ tướng Vũ Khoan. Cháu ngoại của Giáo sư Hồ Đắc Di đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng ở Bộ Ngoại giao.

Chàng rể tài giỏi của Tổng đốc Vi Văn Định là Giáo sư – bác sĩ Tôn Thất Tùng, thiên tài y học, người đã công bố hàng chục công trình khoa học quốc tế và đặt nền móng cho ngành ngoại khoa Việt Nam hiện đại, lấy cháu nội Vi Thị Nguyệt Hồ, một nữ y tá tài năng, người sáng lập Hội Điều dưỡng Việt Nam. Vợ chồng giáo sư có 3 người con, trong đó nổi bật là PGS. TS. Bác sĩ Tôn Thất Bách.

Con trai ông Định là Vi Văn Kỳ, làm việc tại Bộ Nội vụ. Các con, cháu khác tiếp tục đóng góp cho giáo dục, khoa học, y tế.

Nhìn lại cuộc đời và gia đình Tổng đốc Vi Văn Định, người đời không chỉ nhắc đến một vị quan biên ải hay một tổng đốc tài năng mà còn nhớ đến một gia đình hiếm có, nơi truyền thống yêu nước, trọng tri thức và dấn thân vì cộng đồng được gìn giữ, nối dài qua nhiều thế hệ.

Đọc thêm