Một ngày đẹp trời, với tất cả sự thông thái và tỉnh táo, bạn mở máy ra thấy một chiếc thư từ Hoàng tử Phương Đông đẹp trai râu dài 2m rằng: bạn đã được thừa kế một số tiền khổng lồ đủ để họ hàng nội ngoại 3 đời sống dư dả trong sà cân và mai thúy thì may ra sẽ hết 1 nửa. Để nhận được số tiền này, rất đơn giản, bạn trả trước 1 khoản phí giao dịch, thuế thừa kế và một số gạch đầu dòng tốn kém khác. Gia tài kếch sù sẽ được đóng gói thành từng bánh, bỏ vào hộp và chuyển đến cửa nhà bạn qua giao hàng tiết kiệm.
Là một người có học, thấm nhuần tư tưởng từ Huấn Hoa Tử, bạn gập máy, đánh răng, pha 1 tách cà phê, cà kê trên mạng xã hội về tội “dốt nát” của quân lừa đảo không khác gì lấy trí tuệ của Chu Du mà đòi đánh đu với Khổng Tử.
1 tuần sau, khi trời không đẹp lắm, bạn mở laptop ra và thấy 1 dòng: ủng hộ số tiền X để cứu trợ đồng bào thiên tai. Mọi tấm lòng đong bằng hiện kim xin được chuyển vào số tài khoản cá nhân. Tiền đã chuyển xin miễn hoàn hủy, miễn theo dấu và miễn mọi trách nhiệm liên quan.
Không suy nghĩ gì nhiều, bạn chuyển đi không chỉ 1, mà thậm chí rất nhiều lần và rất nhiều tiền với mong mỏi rằng: những đồng tiền này của mình sẽ giúp ích cho những người cần nó.
Cho đến khi bạn nhận ra có thể mình đã bị lừa, chẳng qua bởi một hình thức khác dù chúng cũng chẳng tinh tế hơn những hình thức bạn đã biết là bao.
Tức giận? Khó chịu? Ức chế? Phẫn nộ? Vô vàn trạng thái cảm xúc không che nổi một sự thật phũ phàng: bạn, một người có trí tuệ cao, nhiều lòng trắc ẩn lại bị lừa bởi một thủ thuật rất đơn giản.
Thậm chí, theo Dr Luis Vega, nếu chia các bước để lừa bạn, thì chỉ cần 2 bước là đủ khiến bạn rơi vào bẫy. Bước 1:
I. Bạn thiếu kiến thức hoặc ít nhất có lỗ hổng trong nhận thức
Ai cũng nghe về từ thiện, nhưng ai sẽ là người tìm hiểu luật từ thiện đủ nhiều để biết rằng từ thiện sẽ thông qua quỹ chứ không đi qua cá nhân. Bất kỳ ai cũng có thể bị lừa, điều này đúng về mặt lý thuyết vì dù là bất kỳ ai, bạn cũng gần như không bao giờ nghe việc một người làm ngành tài chính hay đầu tư/đầu cơ chuyên nghiệp bị lừa bởi những lời kêu gọi từ thiện kiểu này.
Nhưng bạn, với những hiểu biết hạn chế, đầy lỗ hổng và nhiều giả định, từ thiện trở thành một địa hạt vừa lạ vừa quen. Bạn cảm giác những đồng tiền chảy ra khỏi túi sẽ đến đúng nơi, nhưng bạn cảm thấy quá lười và tốn nhiều công sức để tìm hiểu xem làm thế nào để chuyện đấy xảy ra. Cách bạn làm có thể chỉ đơn giản như lướt qua một vài điểm tin, có thể dễ dàng được mua bởi tiền của chính bạn, hoặc lướt livestream, thứ có thể dàn dựng với một loạt diễn viên quần chúng, cũng bằng tiền của chính bạn.
Để trở thành mục tiêu, bạn cần phải hội đủ 1 số điều kiện, ví dụ:
- Bạn không nghi ngờ gì kẻ lừa đảo cả. Rất đau khi biết mình là người được chọn, khi đã đau thì nhìn đâu cũng dè chừng. Gần như không thể lừa nếu bạn cảnh giác.
- Nếu bạn tự xác định mình là người tình cảm, sống nội tâm, thích màu hồng và yêu màu tím thì khả năng cao bạn cũng sẽ dễ bị lừa hơn vì những hành vi của bạn được sử dụng để chứng minh con người bạn. Đấy là 1 điểm yếu.
- Bạn không quen biết nhiều người có kiến thức trong lĩnh vực mà bạn bị lừa. Ở đây, từ thiện là chuyện cá nhân, riêng tư như đồ lót, ai cũng có nhưng nói về nó thì lại thành vô duyên.
- Cuối cùng: kẻ lừa đảo phải chứng minh được sự xuất hiện của chúng là hữu ích. Chúng có thể ban phát cho bạn một chút niềm tin, một chút hy vọng, một chút giá trị, thậm chí cả danh xưng, nhưng tất cả những hành vi đấy không thay đổi bản chất của sự lừa lọc.
Sau khi bạn được phát hiện đã hội tụ đủ điều kiện ở bước 1, bạn sẽ nhanh chóng được chuyển qua bước 2:
II. Tăng dần cam kết
Một khi bạn nói “có” một lần, chuyển 1 số nhỏ, bạn sẽ dễ dàng gia tăng những cam kết theo cấp số khác nhau, từ cộng cho đến nhân. Hành động của bạn trở thành tự động, không còn nhiều tính toán, không còn nhiều cân nhắc. Bạn làm vì bạn muốn cảm thấy tốt về bản thân, không muốn thấy những người đồng bào của mình ngâm trong nước bẩn, gặm mì tôm sống. Lời kêu gọi từ phía sự giả dối luôn mang tính khẩn cấp và thúc giục bạn phải làm gì đấy trước khi vuột đi cơ hội trong tay mình.
Bạn thậm chí còn vô thức muốn hỗ trợ sự lừa đảo bằng cách trở thành một phần của kế hoạch truyền thông, bạn bắt đầu nói về hoạt động bạn đang tham gia với những người bạn của bạn. Sự truyền miệng này còn tệ hơn cả Ponzi vì kẻ lừa đảo không để lại cho bạn một chút gì ngoại trừ sự hy vọng.
Hành vi lý trí nhất trong toàn bộ chuỗi đuổi bắt này chính là ngưng việc để bị lừa lại, tìm kiếm ai đó giúp mình, hoặc thông minh hơn, không đặt chân vào bẫy. Nhưng chính xác thì tại sao điều đó lại khó đến vậy? Có thể từ 2 lý do cơ bản dưới đây:
- Bạn quá shock, những gì bạn muốn làm là né tránh thật xa việc nhắc lại cơn đau này vì nó gây sang chấn với bạn.
- Bạn xấu hổ, ngại ngùng, trì hoãn tìm kiếm sự giúp đỡ của người khác vì điều này như muốn chứng minh bạn không thông minh như bạn tưởng.
Bên cạnh đó, trong suốt quá trình bị lừa, những gì bạn tuân thủ luôn được bọc dưới lớp vỏ của sự tin tưởng; bạn không được hướng dẫn học cách để rút chân ra, những gì bạn cần làm chỉ đơn giản là tuân theo lời kêu gọi một cách vô điều kiện.
Mà xét cho đến tận cùng, liệu ai có thể lừa được bạn nếu bản thân bạn luôn học được cách cảnh giác với chính mình?
