Ờ, được rồi, để tôi đùa chút nào!
Đàn bò của một người nông dân hiện tại không tạo ra được nhiều sữa như mọi khi. Ông nhờ trường đại học của địa phương giúp đỡ. Ông đã lo lắng tới mức phải nhờ cả một nhà sinh vật học, nhà hóa học và vật lý học tới nghiên cứu trang trại của mình và đưa ra đề xuất. Ba nhà khoa học đến nơi, dành cả ngày quan sát, lấy mẫu rồi quay về. Một tuần sau đó, bác nông dân nhận được ba bản báo cáo.
Nhà sinh vật học nói về hệ sinh thái liên quan tới các loài cây khác nhau mà lũ bò hiện đang ăn đồng thời đề xuất trồng thêm vài loại cây khác để đa dạng hóa chế độ ăn của chúng.
Nhà hóa học phân tích chi tiết về thức ăn của lũ bò và đề xuất thêm một số loại vitamin, khoáng chất bổ sung.
Báo cáo của nhà vật lý bắt đầu bằng câu, “Xét một con bò hình cầu trong một chiếc lồng chân không hoàn hảo. . .”
Tất nhiên, vấn đề ở đây là, những ràng buộc khắt khe của toán học chỉ có thể được đặt ra trong những trường hợp đơn giản mà thôi — nếu không bài toán sẽ trở nên quá khó giải. Tôi không làm vật lý, nhưng có lần tôi từng đọc được rằng phương trình Dirac khiến ta có thể dự đoán một cách chặt chẽ về đặc điểm và chuyển động của nguyên tử hydro. Dù rất tuyệt vời — song nếu bạn thử áp dụng với bất kỳ nguyên tử nào lớn hơn, bạn sẽ không thể giải hoàn toàn được đâu và phải đơn giản hóa mô hình của mình để có thể thực hiện bất kỳ tính toán nào. (Này những người học vật lý, cứ chỉnh lời tôi nếu tôi sai nhé, không phải sở trường của tôi mà.) Nếu thử áp dụng những ràng buộc ở mức phương trình Dirac để nghiên cứu một đoạn ADN nhỏ nào đó thôi thì não bạn cũng sẽ nổ tung. Khi đụng tới những thứ gì đó lớn cỡ một tế bào, một cơ quan hay cả một hệ sinh thái, bạn cần phải bỏ qua một vài ràng buộc toán học nào đó, hoặc bạn sẽ chẳng làm được gì đâu. (Tôi từng nói với những học sinh ngoài chuyên ngành của mình: “Nếu tới khoa hóa, người ta sẽ thông báo cho các em một điều khá kinh dị và ủy khuất, ấy là các nguyên tử không thực sự là những quả bóng đầy màu sắc đâu. Nhưng đổi lại, với những việc chúng ta cần thực hiện ở đây, ấy là là nghiên cứu các loại vật chất cần thiết thì, các em có thể chịu đựng được điều đó mà”.)
Chắc chắn có rất nhiều kiến thức toán trong sinh học rồi, nhưng thứ tôi gặp nhiều nhất là thống kê. Sinh học chức năng — phân tích về hoạt động của các cơ quan bằng nhiều nguyên tắc kỹ thuật — cũng rất nặng về toán, dù không tới mức phải giải phương trình Navier-Stokes hay bất kỳ thứ gì tương tự. Sinh thái học có phần liên quan nhiều đến toán đấy, di truyền sinh thái cũng thế. Và Daniel Dvorkin có thể nói cho bạn biết rất nhiều điều về tin-sinh học (bioinformatics) — môn phân tích về những tập dữ liệu sinh học lớn. Biến đổi một ma trận khổng lồ chứa toán A, T, G và C thành một cây tiến hóa tái cấu trúc hay một câu trúc cuộn gập protein được dự đoán từ trước cần tới kiến thức toán và khoa học máy tính khá nặng. Có thể không phải giải tích tensor, nhưng không đồng nghĩa với việc nó không chặt chẽ đến mức ấy đâu.
