Thứ sáu, ngày 20/03/2026 11:28 GMT+7
Hiện tượng “siêu El Niño” là gì? Vì sao có thể khiến thời tiết toàn cầu “đảo chiều” cực đoan?
Gia Huy Thứ sáu, ngày 20/03/2026 11:28 GMT+7
Trái đất có thể sẽ trải qua một hiện tượng “siêu El Niño” trong năm nay, làm tăng nhiệt độ toàn cầu và thúc đẩy các hiện tượng thời tiết cực đoan.
“Siêu El Niño” là gì và vì sao giới khoa học đặc biệt lo ngại?
Thuật ngữ “siêu El Niño” là hiện tượng nhiệt độ bề mặt nước biển tại các vùng trọng điểm xích đạo Thái Bình Dương tăng cao ít nhất 2 độ C so với mức trung bình. Đây là ngưỡng quan trọng bởi khi vượt qua, các tác động khí hậu thường không chỉ mạnh hơn mà còn kéo dài và lan rộng trên quy mô toàn cầu.
Theo báo cáo của Noll trên tờ Washington Post, siêu El Niño là hiện tượng tương đối hiếm, trung bình chỉ xuất hiện khoảng 10 – 15 năm một lần. Những sự kiện đáng chú ý gần đây bao gồm giai đoạn 2015 – 2016 – được coi là một trong những siêu El Niño mạnh nhất từng được ghi nhận. Đợt El Niño từ tháng 5/2023 đến tháng 3/2024 cũng rất mạnh, thậm chí có thời điểm gần đạt ngưỡng “siêu El Niño”, nhưng không duy trì đủ lâu để được xếp vào nhóm này.
Điều khiến giới khoa học ngày càng lo ngại là sự tương tác giữa El Niño và biến đổi khí hậu. Theo The Nation, lượng khí nhà kính tích tụ trong khí quyển đang khiến hệ thống khí hậu Trái Đất “giữ nhiệt” lâu hơn, làm cho các đợt El Niño có xu hướng mạnh hơn và kéo dài hơn trước đây.

Tuy nhiên hiện nay các tổ chức dự báo thế giới vẫn còn thận trọng. Theo AccuWeather, xác suất xuất hiện siêu El Niño vào cuối mùa bão (khoảng tháng 11) chỉ khoảng 15%. Trong khi đó, NOAA (Trung tâm Dự báo Khí hậu Mỹ) đánh giá khả năng xảy ra El Niño mạnh vào giai đoạn tháng 10–12 là khoảng 1/3, nhưng nhấn mạnh rằng rất khó dự đoán chính xác cường độ.
Các mô hình khí hậu hiện nay vẫn chưa đạt được sự đồng thuận tuyệt đối. Bà Bà Lưu Vân Vân, đại diện Trung tâm Khí hậu Quốc gia Trung Quốc cũng cho rằng còn quá sớm để khẳng định liệu năm nay có xuất hiện “siêu El Niño” hay không, bởi kết quả dự báo giữa các mô hình quốc tế vẫn còn nhiều khác biệt.
Theo thông cáo báo chí phát hành tháng 3 của Tổ chức Khí tượng Thế giới, hiện tượng El Niño không chỉ là một biến động khí hậu đơn lẻ mà còn kéo theo hàng loạt hệ lụy nghiêm trọng trên quy mô toàn cầu.
Gia tăng thời tiết cực đoan
El Niño làm xáo trộn các hình thái thời tiết quen thuộc. Nhiều khu vực như Đông Nam Á, Ấn Độ hay Australia thường rơi vào tình trạng khô hạn kéo dài. Trái lại, một số nơi ở Nam Mỹ, đặc biệt là ven biển Peru và Ecuador, lại phải đối mặt với lượng mưa tăng đột biến, gây ra lũ lụt diện rộng.
Trong sự kiện El Niño 1997-1998, Peru ghi nhận lượng mưa cao gấp 10 lần trung bình, dẫn đến thiệt hại hơn 3 tỷ USD và khiến trên 500.000 người mất nơi ở, theo NIH.
Đẩy nhiệt độ toàn cầu tăng cao
El Niño thường đi kèm xu hướng gia tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu, góp phần làm trầm trọng thêm tình trạng nóng lên của Trái Đất. Nắng nóng kéo dài và khô hạn không chỉ ảnh hưởng đến đời sống con người mà còn làm gia tăng nguy cơ cháy rừng trên diện rộng.

Theo Văn phòng Điều phối các vấn đề nhân đạo của Liên Hợp Quốc, giai đoạn El Niño 2015-2016, khi nhiệt độ toàn cầu chạm mức kỷ lục, cao hơn khoảng 0,86°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Hệ quả là khoảng 18 triệu người tại Nam Phi rơi vào tình trạng thiếu lương thực do mùa màng thất bát. Cộng đồng Phát triển Nam Phi (SADC) đã phát động lời kêu gọi viện trợ nhân đạo để ứng phó với hạn hán, yêu cầu 2,4 tỷ đô la Mỹ để hỗ trợ những người bị ảnh hưởng ở một số quốc gia.
Tác động nặng nề đến nông nghiệp và ngư nghiệp
Sự thay đổi về nhiệt độ và lượng mưa khiến sản xuất nông nghiệp ở nhiều khu vực bị gián đoạn, năng suất cây trồng suy giảm đáng kể. Đồng thời, hệ sinh thái biển cũng chịu ảnh hưởng rõ rệt. Tại Nam Mỹ, nước biển ấm lên làm suy giảm nguồn thức ăn tự nhiên, kéo theo sản lượng thủy sản giảm mạnh, đặc biệt là cá cơm – mặt hàng xuất khẩu chủ lực. Trong năm 1997, ngành đánh bắt cá của Peru đã mất khoảng 25% thị phần toàn cầu do sản lượng sụt giảm.
Theo Hội khí tượng thuỷ văn Việt Nam, ở nước ta trong những năm El Niño, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới giảm khoảng 28% so với trung bình, chỉ còn khoảng 0,42 cơn/tháng và thường tập trung vào giữa mùa bão (tháng 7–9). Ngược lại, La Niña làm gia tăng tần suất lên khoảng 0,80 cơn/tháng, chủ yếu vào cuối mùa (tháng 9–11).
El Niño cũng khiến không khí lạnh ít hơn, kết thúc sớm hơn và nhiệt độ trung bình các tháng đều cao hơn, đặc biệt vào mùa đông, ảnh hưởng rõ ở miền Nam. Trong khi đó, La Niña khiến nhiệt độ giảm, miền Bắc chịu tác động mạnh hơn. Ngoài ra, El Niño thường làm lượng mưa thiếu hụt 25–50%, nhất là ở Bắc Trung Bộ, làm gia tăng nguy cơ hạn hán trên diện rộng.