Phía sau những mâm cỗ đủ đầy, món “đặc sản, đồ nhà làm”: Chuyên gia chống độc cảnh báo hiểu để có kỳ nghỉ Tết bình an

Tết là thời điểm sum vầy, ăn uống nhiều nhất trong năm. Nhưng theo chuyên gia, phía sau những mâm cỗ đủ đầy, những món “đặc sản”, “đồ nhà làm”, hay những thực phẩm màu sắc bắt mắt là vô vàn nguy cơ tiềm ẩn đối với sức khỏe.

Phía sau những mâm cỗ đủ đầy, những món “đặc sản”, “đồ nhà làm” vô vàn nguy cơ tiềm ẩn ngộ độc thực phẩm ngày Tết

Trước thềm Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, TS. BS Nguyễn Trung Nguyên – Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai đã lên tiếng cảnh báo vấn đề ngộ độc thực phẩm, để người dân có thêm nhiều kiến thức hữu ích bảo vệ sức khoẻ bản thân và gia đình.

Theo TS Nguyên, ngộ độc thực phẩm là tình trạng bệnh xuất hiện sau khi ăn phải thực phẩm có chứa các chất độc hoặc vi sinh vật gây hại cho sức khỏe. Về bản chất, thực phẩm cung cấp các chất dinh dưỡng nhưng trong nhiều trường hợp không may lại là “vật trung gian” mang theo vi sinh vật, chất độc hay hóa chất thì sẽ gây bệnh.

Nguyên nhân dẫn đến ngộ độc thực phẩm rất đa dạng, tuy nhiên có thể chia thành ba nhóm chính, cụ thể:

Thứ nhất, do vi sinh vật và độc tố của vi sinh vật, chủ yếu là vi khuẩn. Đây là nhóm phổ biến nhất.

Thứ hai, thực phẩm có sẵn chất độc, tức bản thân sinh vật đó đã chứa độc tố, ví dụ như một số loại nấm độc, cá nóc, hoặc các loài sinh vật lạ, ít khi được sử dụng làm thực phẩm.

Thứ ba, thực phẩm bị nhiễm hóa chất, có thể xảy ra ở bất kỳ khâu nào: từ sản xuất, vận chuyển, bảo quản, chế biến cho tới khi lên bàn ăn. Đó có thể là hóa chất bảo vệ thực vật, chất bảo quản, phụ gia thực phẩm, thậm chí là các hóa chất bị cho vào một cách cố tình hoặc nhầm lẫn.

“Thực ra, hiện nay chưa có đủ số liệu đầy đủ để đánh giá chính xác xu hướng ngộ độc thực phẩm riêng trong dịp Tết. Tuy nhiên, có thể khẳng định rằng nguy cơ trong và sau Tết thường cao hơn những thời điểm khác trong năm. Lý do là vì dịp Tết, người dân tiêu thụ thực phẩm nhiều hơn, nguồn cung đưa ra thị trường cũng rất lớn, trong đó có cả những sản phẩm được kiểm soát tốt và những sản phẩm kiểm soát chưa tốt”, TS Nguyên khẳng định.

Cùng với đó, một nhóm nguyên nhân có nguy cơ gây ngộ độc và rất khó phát hiện là các hóa chất có trong thực phẩm. Hiện nay phổ biến nhất trong nhóm này là các phụ gia thực phẩm, ví dụ các hóa chất tạo màu, các hóa chất hương liệu, chất bảo quản, chất ô nhiễm,… Các bệnh và ngộ độc do các hóa chất này gây ra thường kín đáo, gây hậu quả chậm và lâu dài nên khó phát hiện.

“Về nguyên nhân vi sinh vật, ở miền Bắc, có mùa đông – xuân lạnh nên nguy cơ do vi sinh vật có thể làm giảm phần nào so với mùa hè. Nhưng khi thời tiết chuyển từ lạnh sang ấm, đặc biệt là những ngày nồm ẩm, vi sinh vật phát triển rất nhanh, nếu bảo quản và chế biến không tốt thì nguy cơ ngộ độc tăng lên rõ rệt. Nguy cơ lớn nhất nằm ngay từ nguồn nguyên liệu đầu vào, đến khâu sản xuất, chế biến”, chuyên gia chống độc nhấn mạnh.

Quan niệm sai lầm khi nghĩ thịt “hoang dã, tự nhiên”, nghĩ là ngon và sạch

Bác sĩ Nguyên cho hay, hiện nay, ngoài chuỗi sản xuất chính thức, còn rất nhiều thực phẩm được sản xuất theo quy mô nhỏ, tự phát, hộ gia đình, người dân mua theo “người quen”, mua qua mạng. Nhưng thực tế, nguồn thực phẩm nuôi trồng đó có an toàn hay không thì rất khó kiểm chứng: động vật có mắc bệnh không, quy trình thú y ra sao, thức ăn thế nào, có thả rông hay không, rau quả đảm bảo không bị sâu mà lại không nhiễm hóa chất bảo vệ thực vật…

“Nhiều người thích thịt “hoang dã, tự nhiên”, nghĩ là ngon và sạch, nhưng chính môi trường hoang dã lại tiềm ẩn rất nhiều vi sinh vật, ký sinh trùng, vi khuẩn, virus lạ. Đây là nguồn của các bệnh lây truyền từ động vật sang người – bệnh hoang dã. Không ít trường hợp là bệnh hiếm, bệnh lạ, rất khó chẩn đoán và điều trị”, bác sĩ Nguyên nói.

Ngoài ra, theo bác sĩ Nguyên dịp Tết, nhiều gia đình nấu sẵn, tích trữ thực phẩm nhiều ngày, nấu đi nấu lại nhiều lần. Đây là một trong những sai lầm phổ biến nhất.

Để nhận biết ngộ độc thực phẩm, Giám đốc Trung tâm chống độc cho hay, dấu hiệu điển hình nhất là từ hai người trở lên cùng có triệu chứng giống nhau sau khi ăn cùng một loại thực phẩm, trong khi người không ăn thì không bị. Các triệu chứng thường gặp gồm đau bụng, nôn, tiêu chảy, xuất hiện trong vài giờ đến vài ngày sau ăn. Tuy nhiên, có nhiều trường hợp một người ăn nên chỉ người đó bị ngộ độc.

Người dân cần đi cơ sở y tế ngay nếu có các dấu hiệu nặng như: Nôn, tiêu chảy nhiều gây mất nước nhiều; nôn nhiều không thể uống được; sốt cao liên tục; đau bụng dữ dội, hoặc đau thường xuyên, liên tục; có các biểu hiện là tình trạng nặng của nhiễm trùng hoặc mất nước như: mệt lả, rét run, tụt huyết áp, tiểu tiện ít đi.

“Các biểu hiện không phải về tiêu hóa và thuộc về các cơ quan khác như: thần kinh (rối loạn cảm giác, yếu cơ, liệt, lơ mơ, hôn mê, co giật,…), rối loạn tâm thần, tim mạch (huyết áp tăng, tụt huyết áp, nhịp tim quá nhanh, quá chậm hoặc không đều), khó thở, gan mật, tiết niệu, vàng da,… Các trường hợp có thể ở nhà theo dõi như: chỉ có nôn ít, ỉa chảy và đau bụng ít, có thể tự uống nước, sốt nhẹ hoặc không sốt và các triệu chứng có xu hướng đỡ dần”, bác sĩ Nguyên khuyên.

Đọc thêm