PGS.TS Trần Thành Nam: “Tôi luôn khuyến khích các bạn trẻ hãy có ước mơ lớn

“Việc viết ra ước mơ cũng là một cách để người trẻ định vị bản thân và tìm thấy động lực cho tương lai. Với những bạn còn thiếu điều kiện, những hoạt động như cuộc thi “Ngày mai trong mắt em” có thể trở thành một cánh cửa để xã hội nhận ra, lắng nghe và tiếp sức cho các em”, PGS.TS Trần Thành Nam cho hay.

Trong bối cảnh nhiều người trẻ đang đối diện với áp lực học tập, nghề nghiệp và những băn khoăn về tương lai, việc nuôi dưỡng ước mơ và khát vọng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Trao đổi với phóng viên báo Dân Việt, PGS.TS Trần Thành Nam – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, ước mơ chính là “ngọn hải đăng” giúp người trẻ định vị bản thân và tìm thấy động lực để bước tiếp trên hành trình phía trước.

PGS.TS Trần Thành Nam: “Ước mơ giống như la bàn”

Chào PGS.TS Trần Thành Nam! Với góc nhìn của một nhà giáo dục và chuyên gia tâm lý thường xuyên làm việc với học sinh, sinh viên, ông đánh giá thế nào về ước mơ và khát vọng của người trẻ hiện nay?

PGS.TS Trần Thành Nam: Chúng ta luôn mong muốn thế hệ trẻ có những giấc mơ, có khát vọng và động lực để hiện thực hóa những mục tiêu đó, từ đó đóng góp cho sự phát triển của đất nước trong bối cảnh mới. Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy nhiều người trẻ hiện nay đang chịu áp lực rất lớn từ học tập, công việc và kỳ vọng của xã hội.

Một con số đáng lo ngại là hiện nay có khoảng 1,4 triệu thanh niên thuộc nhóm “NEET”, tức là không học tập, không đi làm và cũng không tham gia bất kỳ khóa đào tạo nào. Điều này phần nào phản ánh việc nhiều bạn trẻ chưa xác định được mục tiêu hay ước mơ của mình.

Trong một thế giới đầy bất định như hiện nay, nếu không có mục tiêu dài hạn, nhiều người trẻ sẽ chỉ tập trung vào việc hôm nay phải làm gì mà không nghĩ đến ngày mai. Điều đó dễ dẫn đến việc lãng phí quãng thời gian đẹp nhất của tuổi trẻ cho những hoạt động không thật sự có ý nghĩa.

Ước mơ giống như la bàn định hướng cho hành trình của mỗi người. Khi không có mục tiêu rõ ràng, con người rất dễ rơi vào trạng thái mất phương hướng. Tôi cũng thấy có một bộ phận bạn trẻ chỉ “mơ cho vui”. Tức là các bạn nói về ước mơ như một cách giải tỏa áp lực, nhưng lại không bắt tay vào thực hiện. Có người còn tự phủ định ước mơ của mình ngay từ đầu, cho rằng điều đó quá khó hoặc không thể xảy ra.

Các nghiên cứu tâm lý cho thấy những người có ước mơ nhưng không hành động thường có sức khỏe tinh thần yếu hơn và dễ sụp đổ khi gặp biến cố. Ngược lại, khi con người có mục tiêu rõ ràng, họ có thể làm việc rất nhiều giờ mỗi ngày mà vẫn cảm thấy hạnh phúc vì biết mình đang tiến gần đến điều mình mong muốn.

Theo ông, người trẻ nên bắt đầu từ đâu để biến những ước mơ lớn thành hiện thực?

– Tôi luôn khuyến khích các bạn trẻ hãy có những ước mơ lớn. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải biến giấc mơ lớn thành những hành động nhỏ, cụ thể.

Bạn có thể đặt ra một mục tiêu rất lớn cho cuộc đời mình, nhưng để đạt được điều đó thì cần chia nhỏ thành nhiều bước. Mỗi bước nhỏ đều là một thành công đáng ghi nhận.

Thực tế cho thấy người Việt Nam khá giỏi trong việc động viên người khác, nhưng lại ít khi biết tự động viên và tự ghi nhận nỗ lực của chính mình. Vì vậy, khi đạt được những bước tiến nhỏ trên con đường theo đuổi ước mơ, các bạn nên tự thưởng cho bản thân và chia sẻ với gia đình để nhận được sự khích lệ.

Ông có thể cho biết làm thế nào để các bạn trẻ nhận ra đâu là ước mơ thật sự của mình mà không phải kỳ vọng của bố mẹ hay chạy theo xu hướng của xã hội?

– Không nhất thiết phải phân biệt quá rạch ròi giữa ước mơ của bản thân và kỳ vọng của gia đình. Nếu một điều gì đó khiến bạn luôn cảm thấy hứng thú, say mê và sẵn sàng dành nhiều thời gian cho nó, thì rất có thể đó chính là ước mơ của bạn.

Tuy nhiên, người trẻ cũng nên lắng nghe ý kiến của cha mẹ và thầy cô. Bố mẹ thường hiểu tính cách và thiên hướng của con, còn thầy cô có thể nhìn thấy năng lực của học sinh qua quá trình học tập.

Ước mơ cũng có nhiều cấp độ khác nhau. Có những ước mơ mang tính định hướng cả đời, nhưng cũng có những mục tiêu trung hạn và ngắn hạn. Ví dụ như mục tiêu 10 năm, 5 năm hay mục tiêu trong năm nay. Việc chia nhỏ mục tiêu sẽ giúp con đường thực hiện ước mơ trở nên rõ ràng hơn.

Cuộc thi “Ngày mai trong mắt em”: Cơ hội hiện thực hóa ước mơ

Ông muốn gửi gắm điều gì tới những bạn trẻ xuất phát từ hoàn cảnh khó khăn nhưng vẫn nuôi dưỡng những ước mơ lớn?

– Đúng là hoàn cảnh kinh tế có thể tạo ra những khó khăn nhất định, nhưng tôi cho rằng đó không phải yếu tố quyết định thành công.

Những yếu tố quan trọng nhất để một cá nhân thành công bao gồm tư duy phản biện, khả năng học hỏi từ thực tế, sự kiên trì và khả năng phục hồi sau thất bại. Trong nhiều trường hợp, những người lớn lên trong hoàn cảnh khó khăn lại có ý chí và khát vọng mạnh mẽ hơn.

Ngày nay, trong nền kinh tế chia sẻ và thời đại công nghệ, vốn tài chính không còn là yếu tố duy nhất. Nhiều người có thể khởi nghiệp hoặc hiện thực hóa ý tưởng của mình thông qua cộng đồng, mạng xã hội hoặc các hình thức gọi vốn khác nhau.

Điều quan trọng là người trẻ phải chứng minh được năng lực, tư duy và giá trị của những điều mình đang theo đuổi. Khi đó, xã hội sẽ sẵn sàng đồng hành và hỗ trợ.

Theo ông, gia đình, nhà trường và xã hội cần làm gì để nuôi dưỡng ước mơ cho thế hệ trẻ?

– Nếu Việt Nam muốn bước vào một giai đoạn phát triển mới, nguồn nhân lực trẻ và chất lượng cao sẽ đóng vai trò vô cùng quan trọng. Vì vậy, nhiệm vụ của gia đình, nhà trường và xã hội là gieo những hạt giống ước mơ cho thế hệ trẻ.

Gia đình cần lắng nghe và tôn trọng mong muốn của con cái. Nhà trường không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn phải giúp học sinh khám phá năng lực bản thân và xây dựng mục tiêu cho tương lai. Còn xã hội cần tạo ra nhiều cơ hội để người trẻ thể hiện ý tưởng và nhận được sự hỗ trợ.

Ông kỳ vọng cuộc thi “Ngày mai trong mắt em” của báo điện tử Dân Việt/Nông thôn ngày nay sẽ mang lại điều gì cho người trẻ cũng như cho phụ huynh và xã hội?

– Những hoạt động như cuộc thi viết “Ngày mai trong mắt em” giúp các em nhìn lại bản thân, xác định mục tiêu cho 10 hay 20 năm tới là rất cần thiết. Trước hết sẽ giúp các em có cơ hội nhìn lại bản thân và định vị tương lai. Khi viết ra ước mơ của mình, các em sẽ phải suy nghĩ nghiêm túc về việc mình muốn trở thành ai, muốn đóng góp điều gì cho xã hội.

Ước mơ giống như một ngọn hải đăng, giúp con người định hướng trong một thế giới nhiều biến động. Khi đã có mục tiêu rõ ràng, chúng ta sẽ ít bị lạc hướng hơn và cũng có thêm động lực để nỗ lực mỗi ngày.

Việc viết ra ước mơ cũng là một cách để phụ huynh và cộng đồng lắng nghe tiếng nói của người trẻ. Nhiều khi cha mẹ vô tình áp đặt những kỳ vọng của mình lên con cái mà chưa thực sự hiểu mong muốn của các em. Những cuộc thi như vậy có thể trở thành cầu nối để các thế hệ hiểu nhau hơn.

Ngoài ra, đây cũng là một cách để xã hội phát hiện và hỗ trợ những bạn trẻ có ước mơ lớn nhưng còn thiếu điều kiện. Khi các em chia sẻ câu chuyện và khát vọng của mình, cộng đồng có thể đồng hành, tiếp sức để các em có thêm cơ hội hiện thực hóa ước mơ.

Đọc thêm