Chắc chắn trong cuộc đời, bạn đã từng trải qua cảm giác “mất não” trong phòng thi hoặc khi thuyết trình ít nhất 1 lần. Hãy cùng Hyystudies khám phá về hiện tượng này và tìm ra cách xử lý trong loạt bài viết này nhé! Chắc chắn đây sẽ là một bài viết bạn không thể bỏ qua!
- “Triệu chứng”
👉 Đầu óc của bạn trở nên trống rỗng, “trắng xoá” tựa như một tờ giấy trắng. Tất cả kiến thức đã học “bay” khỏi trí nhớ của bạn.
👉 Bạn không thể nhớ lại bất cứ kiến thức nào, dù bạn đã ôn thi rất kỹ, đã làm đầy đủ hết mọi dạng bài, học thuộc nằm lòng mọi kiến thức trong sách giáo khoa, sách bổ trợ hay thuộc cả lời giảng của thầy cô.
👉 Bạn càng cố “gọi” kiến thức bạn đã học về, nhưng càng cố nhớ, bạn lại càng không thể nhớ được bất cứ điều gì.
👉 Bạn trở nên run rẩy sợ hãi khi không thể nhớ được kiến thức, càng cố nhớ lại càng quên mất nhiều thứ.
👉 Bạn đọc đề, biết mình cần phải sử dụng kiến thức nào nhưng lại không thể nhớ ra để áp dụng vào bài làm.
👉 Bạn chuẩn bị bắt đầu phần thuyết trình của mình, nhưng phần thuyết trình trong trí nhớ của bạn bỗng nhiên “biến mất”, bạn không thể nhớ được điều mình định nói tiếp theo.
👉 Điều này dẫn đến việc thành tích thi cử của bạn không được như mục tiêu đề ra, phần thuyết trình không thể diễn ra suôn sẻ như mong muốn dù bạn đã chuẩn bị vô cùng kỹ càng.
Chắc chắn bạn đã từng gặp những hiện tượng trên ít nhất một lần trong đời.
Vậy nguyên nhân là do đâu? - Tình trạng “mất não” xảy ra như thế nào?
Để hiểu những gì đang xảy ra khi đầu óc trở nên trống rỗng, bạn cần phải làm quen với ba vùng não.
🧠 Đầu tiên là vùng dưới đồi (hypothalamus). Bạn có thể hiểu một cách đơn giản là vùng dưới đồi là cầu nối giữa cảm xúc và cảm giác về mặt thể xác của bạn.
🧠 Thứ hai là hồi hải mã (hippocampus). Là một cấu trúc dưới vỏ não, hồi hải mã đóng một vai trò cực kỳ quan trọng trong cả việc học và truy xuất các sự kiện và khái niệm. Bạn có thể hiểu rằng hồi hải mã như một loại cánh cổng trí nhớ mà qua đó, mọi thông tin phải đi qua để ra vào não.
🧠 Thứ ba là vùng vỏ não trước trán (prefrontal cortex, PFC). Nằm sau mắt, đây là phần não bộ của sự bình tĩnh, lý trí, logic.
📌 Khi bạn chuẩn bị cho một kỳ thi hay trong một bối cảnh có thể dự đoán được, bạn có thể rơi vào nhận thức lạnh (cold cognition). Đây là thuật ngữ chỉ các quá trình tư duy logic và hợp lý.
🤔 Ví dụ như khi bạn đang học ở nhà, ngồi trên chiếc giường êm ái, nghe bản nhạc yêu thích của bạn, vùng dưới đồi làm chậm quá trình sản xuất và giải phóng các hormone căng thẳng chính, trong khi PFC và hồi hải mã tự tin hoạt động mà không bị cản trở.
📌 Tuy nhiên, khi bạn bước vào một tình huống thi cử với diễn biến khó đoán và mang tính chất rủi ro cao, bạn bước vào khu vực nhận thức nóng (hot cognition). Đây là thuật ngữ chỉ các quá trình tư duy phi logic và không theo cảm xúc. Nhận thức nóng thường được kích hoạt để đối phó với một mối đe dọa rõ ràng hoặc các tình huống căng thẳng cao độ.
🤔 Ví dụ như suy nghĩ xuất hiện trong đầu bạn khi thi cử dạng: “Chết rồi, lỡ mình không làm được bài thì sao? Nếu mình trượt kỳ thi này, mình có thể không vào được một trường đại học tốt. Sau đó, mình có thể không kiếm được một công việc tốt. Sau đó nữa, mình có thể sẽ chết như một đứa F.A và không một xu dính túi.”
📌 Với kiểu suy nghĩ như vậy, người làm bài kiểm tra (bạn) đôi khi coi kỳ thi = “một mối đe dọa”. Khi một “mối đe dọa” được phát hiện, vùng dưới đồi sẽ kích thích sản sinh một số hormone căng thẳng quan trọng, bao gồm norepinephrine và cortisol, từ đó xâm nhập vào PFC và có tác dụng làm giảm khả năng kích hoạt tế bào thần kinh và làm giảm khả năng giao tiếp hiệu quả. Sự suy giảm này về cơ bản xóa sạch trí nhớ của bạn (bất cứ điều gì bạn đang nghĩ đến giờ đã biến mất) và ngăn PFC hoạt động một cách hợp lý, logic và gây ảnh hưởng đến các vùng não khác, đặc biệt là hồi hải mã, làm cản trở khả năng tiếp cận những ký ức cũ và làm sai lệch nhận thức và giảm khả năng lưu trữ những ký ức mới.
💁♀️ Nói tóm lại, khi một kỳ thi được coi như là một “mối đe dọa” và phản ứng căng thẳng được kích hoạt, trí nhớ làm việc bị xóa sạch, cơ chế nhớ lại bị gián đoạn và nhận thức nóng do vùng dưới đồi (và các vùng dưới vỏ não khác) điều khiển sẽ ghi đè lên nhận thức lạnh bình thường hợp lý do PFC điều khiển.
Kết hợp với nhau, quá trình này dẫn đến đầu óc của bạn trở nên trống rỗng, làm cho hoạt động nhận thức logic không thể diễn ra. - Nguyên nhân
✅ Từ phần trên, có thể thấy rằng, TÂM LÝ CĂNG THẲNG và LO LẮNG là hai thủ phạm chính khiến não bạn “đơ” ngay giữa phòng thi.
Ngoài ra, còn một số nguyên nhân khác có thể dẫn đến tình trạng trên, ví dụ như:
✅ Mất gốc: Bạn không hiểu rõ về các khái niệm, kiến thức cơ bản nên đến khi áp dụng vào bài, bạn không biết nên áp dụng như thế nào.
✅ Thiếu sự luyện tập: tâm trí của chúng ta sẽ quên tất cả mọi thứ nếu bạn không ôn tập, bởi vì tâm trí của chúng ta được thiết kế theo cách như vậy. Trí nhớ của bạn chỉ có hạn, chắc chắn nếu bạn không “lôi” kiến thức nằm sâu trong trí nhớ lên để ôn tập lại, thì 80% bạn sẽ quên nó trong thời gian ngắn. Đây chính là tình trạng “học trước quên sau”, “chữ thầy trả thầy”.
✅ Thiếu sự tập trung: Bạn và não bộ của bạn thường bị phân tán sự tập trung một cách dễ dàng. Điều này một phần do bạn không có sự luyện rèn khả năng tập trung của mình.
✅ “Học nhồi” vượt quá khả năng tiếp thu và ghi nhớ của bạn: Rất nhiều học sinh thường áp dụng phương pháp “học nhồi” trong một thời gian ngắn trước khi thi, nhưng lại quên mất không tính đến khả năng học tập của bản thân, nên phương pháp này không phải lúc nào cũng được áp dụng một cách thành công như mong đợi.
(còn tiếp)
Nguồn: Tổng hợp và sưu tầm
