Thứ tư, ngày 31/12/2025 14:40 GMT+7
Tào Nga Thứ tư, ngày 31/12/2025 14:40 GMT+7
Giáo sư Dương Quảng Hàm sinh ra trong một gia đình có truyền thống Nho học, cụ nội là Dương Duy Thanh từng làm Đốc học Hà Nội, thân phụ là Dương Trọng Phổ, anh cả là Dương Bá Trạc đều tham gia phong trào Đông Kinh nghĩa thục, 8 người con của ông đều học hành đỗ đạt, vươn lên trong nghiên cứu khoa học, trong đó ba người con của ông đã được phong chức danh Giáo sư.
Giáo sư Dương Quảng Hàm – người đặt nền móng cho văn học sử Việt Nam
Dương Quảng Hàm (1898–1946), hiệu Hải Lượng, quê làng Phú Thị, xã Mễ Sở nay thuộc tỉnh Hưng Yên, là một trong những học giả tiêu biểu đặt nền móng cho ngành nghiên cứu lịch sử văn học Việt Nam hiện đại.
Ông sinh ngày 14/7/1898 trong một gia đình có truyền thống nho học. Cụ nội ông là Dương Duy Thanh (1804–1861), từng giữ chức Đốc học Hà Nội. Thân phụ là Dương Trọng Phổ; anh ruột là Dương Bá Trạc – một trong những người sáng lập Đông Kinh Nghĩa Thục; em trai là Dương Tụ Quán. Các thành viên trong gia đình đều là những danh sĩ có uy tín trong đời sống học thuật đương thời.
Ngay từ nhỏ, Dương Quảng Hàm đã bộc lộ tư chất thông minh, ham học. Dù sớm chuyển sang Tây học, ông vẫn kịp tiếp thu vốn Hán học vững chắc từ gia đình – nền tảng quan trọng giúp ông trở thành một học giả uyên bác về sau.
Năm 1920, ông tốt nghiệp thủ khoa Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Nội với tiểu luận “Khổng Tử và học thuyết Khổng Mạnh trong nền giáo dục cũ”. Sau khi ra trường, ông giảng dạy tại Trường Bưởi (nay là Trường THPT Chu Văn An) và gắn bó với ngôi trường này cho đến ngày Toàn quốc kháng chiến (1946).
Ban đầu, ông dạy các môn sử – địa, tiếng Việt và tiếng Pháp bậc cao đẳng tiểu học. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông được bổ nhiệm làm Thanh tra trung học, rồi Hiệu trưởng Trường Chu Văn An. Cùng nhiều trí thức cùng thời, Giáo sư Dương Quảng Hàm đã dành trọn tâm huyết để xây dựng nền giáo dục cách mạng, dân chủ, tiến bộ.
Là lớp Giáo sư đầu tiên được đào tạo bài bản theo hệ thống giáo dục hiện đại, đồng thời am hiểu sâu sắc cả Nho học lẫn Tân học, ông đã vận dụng phương pháp khoa học để nghiên cứu kho tàng văn học Việt Nam.
Trong hơn 20 năm (1920–1945), Dương Quảng Hàm vừa giảng dạy, vừa biên soạn sách giáo khoa cho các bậc học từ tiểu học đến trung học, bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp. Các tác phẩm tiêu biểu có thể kể đến: Lecçons d’histoire d’An Nam (1927), Tập bài thi bằng sơ học yếu lược (1926, soạn cùng Dương Tụ Quán), Quốc văn trích diễm (1927), Việt văn giáo khoa thư (1940), Việt Nam văn học sử yếu (1941), Việt Nam thi văn hợp tuyển (1942), cùng nhiều bài nghiên cứu đăng trên các tạp chí Nam Phong, Hữu Thanh, Tri Tân, Văn học tạp chí… với các bút danh Hải Lượng, Uyên Toàn.
Trong số đó, hai công trình có giá trị học thuật nổi bật là Việt Nam văn học sử yếu và Việt Nam thi văn hợp tuyển.
Việt Nam văn học sử yếu là cuốn văn học sử đầu tiên của Việt Nam viết bằng chữ quốc ngữ, gồm 48 chương, 11 thiên. Tuy được biên soạn làm giáo khoa thư cho học sinh trung học, tác phẩm có giá trị lớn về học thuật, tư tưởng, tư liệu và phương pháp nghiên cứu. Cuốn sách vừa khẳng định giá trị của nền văn học dân tộc, vừa đặt nền móng cho bộ môn lịch sử văn học Việt Nam hiện đại.
Dương Quảng Hàm là một trong những học giả đầu tiên phân kỳ lịch sử văn học Việt Nam, đồng thời phân tích các yếu tố tác động đến sự phát triển văn học như ngôn ngữ, văn tự, chế độ học tập – thi cử, ảnh hưởng của văn hóa Trung Hoa và phương Tây. Nhiều thế hệ học sinh đã tiếp cận văn học dân tộc qua tác phẩm này, còn giới nghiên cứu coi đây là cuốn cẩm nang kinh điển. Tính đến nay, Việt Nam văn học sử yếu đã được tái bản hơn 10 lần.
Gia đình giỏi giang
Giáo sư Dương Quảng Hàm kết hôn với bà Trần Thị Vân – người phụ nữ hơn ông hai tuổi, xuất thân trong gia đình có học ở làng Phú Thị. Cuộc hôn nhân được sắp đặt theo phong tục truyền thống, nhưng tình nghĩa vợ chồng được bồi đắp bền chặt theo năm tháng.
Bà Trần Thị Vân thông minh, tháo vát, sớm bộc lộ năng khiếu kinh doanh. Sau khi chồng học xong và ra làm việc tại Hà Nội, bà mua nhà số 98B Hàng Bông, mở hiệu buôn Đông Phú, gánh vác toàn bộ kinh tế gia đình để chồng yên tâm giảng dạy, nghiên cứu.
Dù giữ nếp sống truyền thống trong sinh hoạt, bà Trần Thị Vân và Giáo sư Dương Quảng Hàm lại rất tiến bộ trong tư tưởng giáo dục. Cả tám người con đều được tạo điều kiện học tập bình đẳng, không phân biệt nam – nữ. Các con gái được cắt tóc ngắn, tham gia hoạt động cách mạng từ sớm – điều rất hiếm vào thời điểm trước năm 1945.
Gia đình Giáo sư Dương Quảng Hàm có nhiều cái “thứ nhất”: Khởi đầu là Giáo sư Dương Quảng Hàm, người viết tác phẩm “Việt Nam văn học sử yếu” được xem là cuốn văn học sử phổ thông bằng chữ quốc ngữ đầu tiên của Việt Nam. Con trai cả – Dương Bá Bành (SN 1920) là lớp bác sĩ y khoa đầu tiên tốt nghiệp Y khoa Đại học trong thời kỳ Việt Nam Dân chủ cộng hòa, được đích thân Chủ tịch Hồ Chí Minh trao bằng tốt nghiệp.
Con gái thứ – Dương Thị Ngân (SN 1923) là phát thanh viên đầu tiên của Đài Tiếng nói Việt Nam, người đọc “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Người con thứ 3 – Giáo sư, Nhà giáo nhân dân, Anh hùng lao động Dương Trọng Bái, nguyên Hiệu trưởng Đại học Sư phạm Hà Nội, là người biên soạn bộ sách giáo khoa Vật lý đầu tiên cho cấp PTTH. Người con thứ 4 – Giáo sư, tiến sĩ triết học, nguyên Viện trưởng Viện Triết học Dương Thị Thoa (tức Lê Thi, SN 1926), là người phụ nữ cứu quốc tiêu biểu được lên kéo cờ đỏ sao vàng trong ngày Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập 2/9/1945.
Người con thứ 6 – Dương Thị Duyên (SN 1929), nguyên Ủy viên Thường trực Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, là phóng viên nữ Việt Nam Thông tấn xã đầu tiên đi cùng phái đoàn Việt Nam tham gia đàm phán tại Hội nghị Paris. Người con thứ 7 – Giáo sư, bác sĩ Dương Thị Cương (SN 1932), nguyên Viện trưởng Viện Bảo vệ bà mẹ và trẻ sơ sinh, Chủ nhiệm bộ môn Phụ sản – Đại học Y Hà Nội, Chủ tịch Hội Sản phụ khoa và Kế hoạch hóa gia đình Việt Nam, là người đầu tiên được giải thưởng Kovalevskaia năm 1999.
Sau Quốc khánh 2/9/1945, Giáo sư Dương Quảng Hàm được cử làm Tổng Thanh tra Trung học, Bộ Giáo dục. Ông hy sinh ngày 23/12/1946. Đến năm 2000, ông được truy điệu và công nhận là liệt sĩ.
Đọc thêm
Đông Tây – Kim Cổ
Nữ trạng nguyên duy nhất trong lịch sử Việt Nam là ai?
Đông Tây – Kim Cổ
Thời phong kiến, phụ nữ không được quyền thi cử, học hành. Tuy nhiên, lịch sử khoa bảng Việt Nam vẫn ghi nhận một nữ trạng nguyên.
Chia sẻ
Văn hóa – Giải trí
Đạo diễn James Cameron lên tiếng về “thất bại” của Avatar 3: Tương lai nào cho thương hiệu tỷ đô?
Văn hóa – Giải trí
Dù “Avatar 3: Fire and Ash” đang “làm mưa làm gió” tại các phòng vé toàn cầu dịp cuối năm 2025, đạo diễn lừng danh James Cameron vẫn tỏ ra vô cùng thận trọng.
Chia sẻ
Thời sự
Bộ Chính trị, Ban Bí thư: Khẩn trương tham mưu, sửa đổi tiền lương cán bộ, công chức cơ quan Đảng, Mặt trận
Thời sự
Bộ Chính trị, Ban Bí thư giao Ban Tổ chức Trung ương khẩn trương tham mưu, trình Ban Bí thư ban hành văn bản về việc sửa đổi, bổ sung Quyết định số 128 ngày 14/12/2004 của Ban Bí thư về chế độ tiền lương đối với cán bộ, công chức, viên chức cơ quan Đảng, Mặt trận và các đoàn thể.
Chia sẻ
Nhà nông
Thị trường lợn hơi không còn mốc giá 70.000 đồng/kg khi Tết gần kề, điều gì đang xảy ra?
Nhà nông
Giá lợn hơi đang biến động giảm khi thời điểm Tết Nguyên đán Bính Ngọ đang gần kề. Mốc giá 70.000 đồng/kg đã biến mất khỏi thị trường. Giá thịt lợn trong nước đang cao hơn khá nhiều so với giá lợn thế giới, nguồn hàng thịt đông lạnh nhập khẩu từ một số quốc gia có giá chỉ 42.000-45.000 đồng/kg, tạo sức ép lớn lên thịt lợn trong nước…
Chia sẻ
Thời sự
Kỷ luật Bí thư và 2 Phó Chủ tịch UBND xã ở Gia Lai
Thời sự
Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy Gia Lai đã có quyết định thi hành kỷ luật Bí thư Đảng uỷ xã và 2 Phó Chủ tịch UBND xã, bằng hình thức khiển trách.
Chia sẻ
Doanh nghiệp
Câu chuyện cảm động về những quyết định táo bạo cứu nhà máy thạch rau câu Long Hải
Doanh nghiệp
Trong hành trình 25 năm xây dựng và phát triển, “con tàu” Long Hải đã không ít lần gặp “sóng to gió lớn” tưởng chừng không thể vượt qua. Nhưng vào những thời điểm khó khăn nhất, đã xuất hiện những hành động dũng cảm, sẵn sàng hy sinh để cứu sống nhà máy. Đó là câu chuyện cảm động của vợ chồng ông Nguyễn Hữu Dũng và bà Nguyễn Thị Khánh Thiện, hai thành viên lớn của Công ty.
Chia sẻ
Thể thao
Phạm Đình Hải – Thủ môn 19 tuổi cao 1m85 được gọi bổ sung cho U23 Việt Nam, là ai?
Thể thao
Thủ môn Phạm Đình Hải vừa được HLV Kim Sang-sik gọi bổ sung lên ĐT U23 Việt Nam trước thềm VCK U23 châu Á 2026.
Chia sẻ
Chuyển động Sài Gòn
“Sửa chữa van tim” ngay trong bụng mẹ, ca thông tim bào thai thành công thứ 12 ở Việt Nam
Chuyển động Sài Gòn
Các bác sĩ Bệnh viện Từ Dũ và Nhi đồng 1 vừa can thiệp thông tim cho thai nhi mắc dị tật nặng, mở ra cơ hội phát triển khoẻ mạnh cho bé sau khi chào đời.
Chia sẻ
Thế giới
Các phương tiện truyền thông tiết lộ ai là người ‘xúi giục’ ông Zelensky tấn công dinh thự của ông Putin
Thế giới
Theo một báo cáo trên tờ L’AntiDiplomatico, Kiev không phải là bên duy nhất đứng sau vụ tấn công bằng máy bay không người lái vào dinh thự của Tổng thống Nga Vladimir Putin.
Chia sẻ
Văn hóa – Giải trí
Chuyên gia trang điểm tử thi bị chỉ trích vì “tô son”
Văn hóa – Giải trí
Giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết, Pan Meili dành 15 năm để làm đẹp cho những người đã khuất. Thế nhưng, khi cô bước ra ánh sáng của mạng xã hội, diện mạo chỉn chu và những lọ nước hoa của cô lại trở thành tâm điểm của những cuộc tranh cãi nảy lửa.
Chia sẻ
Văn hóa – Giải trí
GĐSX show “Về đây bốn cánh chim trời” bị bắt, việc hoàn tiền vé cho khán giả sẽ diễn ra thế nào?
Văn hóa – Giải trí
Theo luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TP.HCM), việc bồi hoàn cho nghệ sĩ và khán giả show “Về đây bốn cánh chim trời” sẽ được giải quyết theo trình tự tố tụng hình sự, cụ thể qua 3 cơ chế.
Chia sẻ
Chuyển động Sài Gòn
CSGT TP.HCM trực 100% quân số, dùng flycam điều tiết cửa ngõ dịp Tết
Chuyển động Sài Gòn
Toàn bộ lực lượng CSGT TP.HCM được huy động để trực chiến, kết hợp dùng flycam và hệ thống camera AI để giám sát, phân luồng giao thông từ xa trong kỳ nghỉ Tết Dương lịch 2026.
Chia sẻ
Xã hội
8 trung tâm y tế ở Hưng Yên được tổ chức lại thành 8 bệnh viện đa khoa thuộc Sở Y tế
Xã hội
UBND tỉnh Hưng Yên vừa quyết định tổ chức lại 8 trung tâm y tế thành 8 bệnh viện đa khoa thuộc Sở Y tế tỉnh Hưng Yên quản lý.
Chia sẻ
Thể thao
Tiền đạo Nguyễn Lê Phát là ai? Nguyễn Lê Phát sinh năm bao nhiêu?
Thể thao
Trong trận đấu giữa U23 Việt Nam với U23 Syria tối qua, Nguyễn Lê Phát đã ghi bàn và để lại dấu ấn trong lòng người hâm mộ. Anh cũng là cầu thủ trẻ nhất trong đội hình U23 Việt Nam tham dự VCK U23 Châu Á 2026.
Chia sẻ
Nhà nông
Cả năm chỉ trồng 2 vụ ớt chuông, anh nông dân Lâm Đồng trồng kiểu gì mà vườn đẹp như tranh, thu nửa tỷ đồng?
Nhà nông
Tỉnh Lâm Đồng đã và đang phát triển nhiều mô hình ứng dụng công nghệ cao nhằm đáp ứng nhu cầu về sản phẩm sạch, an toàn cho người tiêu dùng và tăng thu nhập cho các hộ nông dân. Việc xây dựng các mô hình sản xuất ứng dụng công nghệ cao đang được người nông dân quan tâm hưởng ứng.
Chia sẻ
Xã hội
Tết dương lịch 2026, Hà Nội có địa điểm vui chơi, sự kiện gì?
Xã hội
Nhằm thu hút du khách và chuẩn bị tốt nhất cho việc đón khách đến Thủ đô trong dịp Tết Dương lịch 2026, Sở Du lịch Hà Nội cho biết sẽ có nhiều hoạt động, sự kiện và dịch vụ du lịch được tổ chức; trong đó đáng chú ý là chương trình “Countdown 2026” cùng màn bắn pháo hoa.
Chia sẻ
Thời sự
An Giang: Khẳng định vai trò và trách nhiệm của người đại biểu nhân dân trong kỷ nguyên mới
Thời sự
Sáng 31/12, Đoàn đại biểu Quốc hội (ĐBQH) tỉnh An Giang tổ chức Hội nghị tổng kết công tác nhiệm kỳ khóa XV (2021-2026). Đây không chỉ là dịp để đánh giá những kết quả đã đạt được mà còn là hoạt động ý nghĩa hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam (6/1/1946 – 6/1/2026).
Chia sẻ
Xã hội
Bi kịch nam du khách tử vong khi thi ăn dưa hấu để lấy phần thưởng là đĩa khoai chiên
Xã hội
Một kỳ nghỉ dưỡng vui vẻ đã biến thành thảm kịch khi Carlos Cerasomma, nam du khách 37 tuổi, tử vong do ngạt thở trong một cuộc thi ăn dưa hấu.
Chia sẻ
Đông Tây – Kim Cổ
Nhà cách mạng Trần Cung chiến công thuyết phục tướng phỉ Lương Đại Bân cùng đánh Nhật
Đông Tây – Kim Cổ
Để kìm chế và phân hoá lực lượng của tướng phỉ Lương Đại Bân, đồng chí Trần Cung, đại diện cho Tỉnh bộ Việt Minh Hải Dương đã gửi thư đề nghị chúng cùng hợp tác với Việt Minh chống Nhật.
Chia sẻ
Thời sự
Ban Bí thư bổ nhiệm ông Nguyễn Xuân Trường giữ chức Phó Trưởng Ban Nội chính Trung ương
Thời sự
Ban Bí thư quyết định bổ nhiệm ông Nguyễn Xuân Trường, Phó Vụ trưởng Vụ Cơ quan Nội chính giữ chức Phó Trưởng Ban Nội chính Trung ương.
Chia sẻ
Văn hóa – Giải trí
Tài tử Hollywood chia tay bạn gái kém 34 tuổi
Văn hóa – Giải trí
Mối tình lệch tuổi tốn nhiều giấy mực giữa ngôi sao “Mad Max” Mel Gibson và nhà biên kịch Rosalind Ross đã chính thức đi đến hồi kết.
Chia sẻ
Thời sự
Tân Phó Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh Lê Hải Bình phát biểu nhận nhiệm vụ mới
Thời sự
PGS.TS Lê Hải Bình bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc tới Bộ Chính trị, Ban Bí thư và các lãnh đạo Đảng, Nhà nước đã quan tâm, tin tưởng, tạo điều kiện để ông được về công tác, rèn luyện tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
Chia sẻ
Kinh tế
Đà Nẵng khẳng định vị thế trung tâm kinh tế, văn hóa du lịch của miền Trung
Kinh tế
Đà Nẵng sau hợp nhất với Quảng Nam đã khẳng định vị thế trung tâm kinh tế, văn hóa du lịch và đổi mới sáng tạo của miền Trung, đây là nhận định của cơ quan Thống kê Đà Nẵng đưa ra vào ngày cuối năm năm 2025.
Chia sẻ
Thể thao
Hồng Lĩnh Hà Tĩnh chiêu mộ tiền vệ Việt kiều Pháp Phi Long Karim Tran?
Thể thao
Hồng Lĩnh Hà Tĩnh được cho là đang tiến hành thử việc đối với tiền vệ Việt kiều Pháp Phi Long Karim Tran. Nếu mọi việc diễn ra thuận lợi, cầu thủ 21 tuổi này sẽ trở thành gương mặt Việt kiều tiếp theo khoác áo đội bóng núi Hồng.
Chia sẻ
Doanh nghiệp
Tân Á Đại Thành & Sol Energy ký kết hợp tác phát triển điện mặt trời
Doanh nghiệp
Trong bối cảnh chi phí năng lượng, các tiêu chuẩn về môi trường và ESG ngày càng tác động mạnh đến hoạt động sản xuất công nghiệp, Tập đoàn Tân Á Đại Thành vừa ký kết hợp tác với Công ty TNHH Đầu tư Năng lượng SOL triển khai hệ thống điện mặt trời mái nhà tại Nhà máy Tân Á Đại Thành Hà Nam, từng bước hiện thực hóa lộ trình chuyển đổi năng lượng và phát triển bền vững.
Chia sẻ
Thời sự
10 hoạt động và sự kiện nổi bật của công tác Mặt trận Tổ quốc năm 2025
Thời sự
Năm 2025, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp và các tổ chức chính trị – xã hội đã chủ động, linh hoạt, tập trung triển khai các nhiệm vụ theo chương trình, kế hoạch đã xác định và triển khai hoàn thành tốt các nhiệm vụ đột xuất, phát sinh xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, coi trọng thực chất, hiệu quả. Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam xin giới thiệu 10 hoạt động và sự kiện nổi bật của công tác Mặt trận năm 2025.
Chia sẻ
Pháp luật
Bắt nữ nhân viên tham ô 15 tấn điều, chiếm đoạt hơn 8 tỷ đồng ở Đồng Nai
Pháp luật
Nguyễn Thị Kim Anh bị Công an tỉnh Đồng Nai bắt giam vì tham ô 15 tấn điều trị giá hơn 2,8 tỷ đồng, đồng thời chiếm đoạt hơn 5,8 tỷ đồng của Công ty Huy Trí.
Chia sẻ
Pháp luật
Công an Cà Mau khởi tố vụ án 2 gói thầu trong lĩnh vực y tế liên quan đến Công ty AIC
Pháp luật
Liên quan đến 2 gói thầu mua sắm trong lĩnh vực y tế tại Bệnh viện Đa khoa Cà Mau và Bệnh viện Đa khoa Đầm Dơi được cho là có sai phạm, Công an tỉnh Cà Mau đã khởi tố vụ án để điều tra.
Chia sẻ
Chuyển động Sài Gòn
Khách Tây, khách ta đặt kín tàu xem pháo hoa trên bến Bạch Đằng đón năm mới 2026
Chuyển động Sài Gòn
Khách Tây và khách Việt đã đặt kín các tàu, thuyền trên bến Bạch Đằng, TP.HCM để ăn tối và chào đón năm mới 2026. Chủ nhiều hãng tàu xác nhận với Dân Việt, chỉ sau 48h mở bán, lượt đặt cho dịch vụ này hết sạch.
Chia sẻ
Lào Cai thi đua yêu nước
Mù Cang Chải rộn ràng Festival khèn Mông, Lễ hội hoa tớ dày chào Xuân 2026
Lào Cai thi đua yêu nước
UBND xã Mù Cang Chải, tỉnh Lào Cai sẽ tổ chức Festival khèn Mông, Lễ hội hoa tớ dày và các hoạt động chào Xuân năm 2026, nhằm tạo không khí vui tươi, phấn khởi trong Nhân dân dịp đầu năm mới. Đồng thời quảng bá, tôn vinh những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc Mông gắn với phát triển du lịch bền vững.
Chia sẻ