Đề xuất Hà Nội được mở trường chuyên từ cấp THCS: Điều gì khiến chuyên gia băn khoăn

Đề xuất Hà Nội được mở trường chuyên từ cấp THCS trở lên khiến các chuyên gia băn khoăn “hàng nghìn đứa trẻ sẽ mất tuổi thơ trong những năm học Tiểu học, hàng nghìn đứa trẻ lại lao vào học thêm”.

Đề xuất Hà Nội được mở trường chuyên từ cấp THCS trở lên

Theo dự án Luật Thủ đô sửa đổi do Bộ Tư pháp xây dựng, dự kiến được Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp 1 vào tháng 4/2026, tại điều 19, ban soạn thảo dự án đề xuất Hà Nội sẽ được phép thành lập trường chuyên từ cấp THCS.

Đây là một điểm rất đáng chú ý khi theo quy định hiện hành, không có trường chuyên ở cấp THCS. Cụ thể, Cụ thể, tại Điều 19 về phát triển giáo dục và đào tạo, dự thảo Đầu tư, xây dựng hệ thống trường học công lập, cơ sở giáo dục chất lượng cao, cơ sở giáo dục có nhiều cấp học, trường chuyên từ cấp trung học cơ sở trở lên bảo đảm không gian, cảnh quan sư phạm trong và ngoài nhà trường, đội ngũ giáo viên phục vụ tối đa nhu cầu học tập của học sinh.

Hà Nội nhận định, quy định mới nhằm tạo nền tảng phát triển giáo dục mũi nhọn, bồi dưỡng học sinh năng khiếu, qua đó đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho Thủ đô trong dài hạn. Thông tin trên đang nhận được nhiều quan tâm từ dư luận.

Trường chuyên THCS: 2 mặt sáng – tối?

Trước thông tin trên, PGS.TS Phạm Mạnh Hà, khoa Khoa học và Công nghệ giáo dục, Đại học Bách Khoa Hà Nội, cho hay: “Giáo dục Việt Nam đang phải đối mặt với một câu hỏi thực tế: có nên duy trì hoặc mở rộng trường chuyên ở bậc THCS – lứa tuổi 11–15 hay không. Đây là giai đoạn trẻ đang thay đổi nhanh về cả thể chất lẫn tâm lý. Môi trường học tập chuyên biệt có thể giúp phát triển năng lực nhưng cũng dễ gây ra những vấn đề lâu dài”.

Theo PGS Hà, trường chuyên có những lợi ích rõ ràng. Học sinh được rèn luyện tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề qua chương trình học sâu. Môi trường tập hợp những em giỏi tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy nhau tiến bộ. Nhiều em đạt thành tích cao trong các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia và quốc tế. Ngoài ra, trường chuyên thường có điều kiện tốt hơn về giáo viên, ngoại ngữ, công nghệ, giúp các em dễ vào đại học tốt và xây dựng mối quan hệ với những người cùng trình độ.

Tuy nhiên, PGS Hà chỉ ra những mặt hạn chế cũng rất đáng lưu ý. Chuyên môn hóa sớm khiến nhiều em chưa kịp tìm hiểu sở thích thật sự đã phải tập trung vào một môn duy nhất. Kết quả là các em giỏi lý thuyết nhưng lại yếu về kỹ năng sống, giao tiếp và xử lý tình huống thực tế. Áp lực từ kỳ vọng của gia đình, nhà trường và xã hội khiến không ít em gặp khó khăn về tâm lý, mất tự tin khi gặp người giỏi hơn. Thời gian học nhiều, luyện thi dày đặc cũng làm giảm cơ hội vui chơi và kết nối với bạn bè – những điều cần thiết ở lứa tuổi này.

Về mặt xã hội, trường chuyên đang góp phần làm tăng bất bình đẳng. Để thi đỗ, nhiều gia đình phải đầu tư luyện thi từ tiểu học, điều mà những gia đình khó khăn không thể làm được. Ngân sách nhà nước dành cho trường chuyên cũng khiến các trường phổ thông khác thiếu nguồn lực, ảnh hưởng đến đa số học sinh.

PGS.TS Phạm Mạnh Hà lấy dẫn chứng thêm, các nghiên cứu ở nước ngoài và thực tế tại Việt Nam cho thấy: Trường chuyên giúp học sinh có lợi thế khi vào đại học và xây dựng mối quan hệ nhưng không đảm bảo thành công vượt trội về thu nhập hay vị trí xã hội sau này. Nhiều lãnh đạo cấp cao và doanh nhân thành đạt không học trường chuyên mà thành công nhờ năng lực cá nhân, kinh nghiệm thực tế và cơ hội phù hợp.

“Trường chuyên THCS không sai về bản chất. Vấn đề nằm ở cách vận hành hiện nay: Nếu chỉ tập trung vào thành tích thi cử và chuyên sâu một môn, nó dễ trở thành áp lực lớn hơn là hỗ trợ. Nếu được điều chỉnh để phát triển cân bằng hơn – giữ thế mạnh môn chuyên nhưng mở rộng kỹ năng sống, giảm áp lực thi cử, chú trọng giáo dục toàn diện – thì trường chuyên mới thực sự trở thành nơi giúp trẻ phát triển bền vững.

Hội nhập quốc tế cần những người có kiến thức chuyên sâu nhưng cũng phải biết kết nối và giải quyết vấn đề thực tế. Giáo dục nên hướng đến việc tạo ra những con người vừa giỏi chuyên môn, vừa hiểu và quan tâm đến xã hội thay vì chỉ chạy theo bảng vàng thành tích”, PGS.TS Phạm Mạnh Hà bày tỏ.

Đồng quan điểm, hiệu trưởng một hệ thống trường phổ thông ở Hà Nội cũng bày tỏ không đồng tình với đề xuất này vì “hàng nghìn đứa trẻ sẽ mất tuổi thơ trong những năm học Tiểu học, hàng nghìn đứa trẻ lại lao vào học thêm, trái quy định của Bộ GDĐT”.

Đọc thêm