Thứ tư, ngày 02/09/2026 06:30 GMT+7
Gia Khiêm Thứ tư, ngày 02/09/2026 06:30 GMT+7
Từ tên gọi “thầy giáo Hoài” được dân làng Lũng Xuyên mến mộ, liệt sĩ Nguyễn Hữu Tiến đã dấn thân vào con đường cách mạng và trở thành người phác thảo nên lá cờ Tổ quốc. Cuộc đời ông là đại diện tiêu biểu cho một thế hệ anh hùng, sẵn sàng hy sinh xương máu vì tự do của dân tộc. Dù không kịp nhìn thấy ngày chiến thắng, di sản vĩ đại của ông vẫn mãi tung bay kiêu hãnh cùng ngọn cờ đỏ sao vàng trong ngày đất nước giành lại độc lập.
Chân dung nhà cách mạng Nguyễn Hữu Tiến ký ức lịch sử
Chiều một ngày cuối tháng 8, bà Nguyễn Thị Hãnh (72 tuổi) cháu dâu liệt sĩ Nguyễn Hữu Tiến (1901-1941) tỉ mẩn lau dọn, nâng niu từng kỷ vật của ông. Cầm lá cờ đỏ sao vàng đã phai màu theo thời gian gia đình đã gìn giữ suốt nhiều thập niên, bà Hãnh không khỏi xúc động, tưởng nhớ về ông mình.

Liệt sĩ Nguyễn Hữu Tiến cùng hàng triệu người con ưu tú và các chiến sĩ cộng sản kiên trung đã anh dũng hy sinh, hiến dâng cuộc đời mình cho nền độc lập và tự do của Tổ quốc. Có thể nhiều người chưa biết, ông chính là người vẽ lá cờ đỏ sao vàng – Quốc kỳ của nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam.

Trong ngôi nhà tưởng niệm liệt sĩ Nguyễn Hữu Tiến, tại phường Đồng Văn, tỉnh Ninh Bình, bà Hãnh chia sẻ, nơi đây từng là cơ sở in thạch và phát hành hai tờ Dân cày và Đỏ của Đảng bộ tỉnh Hà Nam (cũ). Sau khi bà Nguyễn Thị Su, con gái liệt sĩ Nguyễn Hữu Tiến qua đời năm 2015, bà Hãnh cùng các thành viên trong gia đình tiếp tục chăm lo hương khói, sưu tầm thêm tài liệu, bài viết, hồi ký về ông.

Trong câu chuyện với PV Dân Việt, bà Hãnh chia sẻ, khi bà về làm dâu, mẹ chồng bà kể rằng cha mình đi hoạt động cách mạng từ khi còn nhỏ nên gần như không có ký ức về cha. Những hiểu biết của bà Su về người cha phần lớn được tìm hiểu qua các tư liệu lịch sử. Vì vậy, gia đình càng trân trọng việc gìn giữ những tài liệu còn lại và kể lại câu chuyện về ông cho các thế hệ sau.
Theo tư liệu lịch sử, nhà cách mạng Nguyễn Hữu Tiến sinh năm 1901 tại làng Lũng Xuyên, tổng Yên Khê, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam cũ, nay thuộc phường Đồng Văn, tỉnh Ninh Bình. Trước khi dấn thân vào con đường cách mạng, ông là một thầy giáo làng, được người dân gọi thân thương là “thầy giáo Hoài”. Không chỉ đứng lớp, ông còn mở trường dạy học trong vùng, tìm cách truyền bá những tư tưởng tiến bộ đến học trò và thanh niên quê nhà.

Năm 1927, ông cùng Trần Tử Yến và Vũ Hưng thành lập Chi hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên đầu tiên ở Hà Nam tại Lũng Xuyên. Cuối năm 1929, ông làm Bí thư Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng đầu tiên của huyện Duy Tiên.
Lịch sử Đảng bộ tỉnh Hà Nam (cũ) giai đoạn 1927-1975 cho biết, tháng 9/1930, ông tham gia Ban Tỉnh ủy lâm thời Hà Nam. Tại quê nhà, gia đình ông còn là nơi đặt cơ sở in tờ Dân cày của Đảng bộ Hà Nam. Tháng 1/1931, Hội nghị đại biểu Đảng bộ Hà Nam họp tại Lũng Xuyên quyết định ra báo Đỏ, ông được giao phụ trách tuyên truyền, huấn luyện.

Tháng 5/1931, nhà cách mạng Nguyễn Hữu Tiến bị thực dân Pháp bắt, lần lượt giam tại Nam Định, Hỏa Lò, Sơn La rồi đày ra Côn Đảo. Tháng 4/1935, ông vượt ngục trở về đất liền, tiếp tục hoạt động tại Nam Bộ, tham gia Thành ủy Sài Gòn – Gia Định và Xứ ủy Nam Kỳ, phụ trách tuyên truyền, in ấn tài liệu và làm báo. Năm 1940, khi phong trào cách mạng ở Nam Kỳ chuẩn bị khởi nghĩa, nhà cách mạng Nguyễn Hữu Tiến là Xứ ủy viên Xứ ủy Nam Kỳ.

Theo sử sách, trước ngày Nam Kỳ khởi nghĩa, Nguyễn Hữu Tiến đã vẽ một lá cờ đỏ, đính ngôi sao vàng năm cánh ở giữa, ý nghĩa cờ được ông viết trong thơ: “Hỡi những ai máu đỏ da vàng/ Hãy chiến đấu dưới cờ thiêng Tổ quốc/ Nền cờ thắm máu đào vì nước/ Sao vàng tươi da của giống nòi”. Ngôi sao năm cánh tượng trưng cho các tầng lớp nhân dân: sĩ, nông, công, thương, binh, ông hy vọng người Việt Nam sẽ “đoàn kết lại như sao vàng năm cánh”.
Ông cho in cờ ra nhiều bản và chuyển xuống các cơ sở bí mật. Mẫu cờ được Xứ ủy Nam Kỳ nhất trí và xuất hiện lần đầu trong khởi nghĩa Nam Kỳ ngày 23/11/1940. Tuy nhiên, công việc gần xong thì cơ quan bị tập kích, không ai chạy thoát. Ông cùng nguyên Tổng Bí thư Hà Huy Tập, Nguyễn Văn Cừ, Võ Văn Tần, Nguyễn Thị Minh Khai bị bắt, chịu nhiều tra tấn của địch nhưng quyết không tiết lộ thông tin cách mạng.
Người đi xa, sắc cờ ở lại
Ngày 28/8/1941, nhà cách mạng Nguyễn Hữu Tiến cùng các ông Hà Huy Tập, Nguyễn Văn Cừ, Võ Văn Tần và bà Nguyễn Thị Minh Khai bị thực dân Pháp xử bắn tại trường bắn Hóc Môn, Gia Định.
Trước lúc bước ra pháp trường, ông để lại bài thơ: “Vĩnh biệt hôm nay có mấy lời/ Nhắn cùng đồng chí khắp nơi nơi/ Tinh thần để lại cho non nước/ Thù hận ghi sâu giữa đất trời/ Án chém Hà Nam đà rũ sạch/ Khổ sai Côn Đảo đã qua rồi/ Anh em đi trọn con đường nhé/ Cờ đỏ sao vàng sáng tương lai”.

Bốn năm sau ngày nhà cách mạng Nguyễn Hữu Tiến hy sinh, Cách mạng Tháng Tám thành công. Ngày 16/8/1945, Đại hội Quốc dân Tân Trào quyết định lấy cờ đỏ sao vàng làm Quốc kỳ của nước Việt Nam độc lập. Ngày 5/9/1945, Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ban hành Sắc lệnh số 5-SL, ấn định Quốc kỳ là lá cờ nền đỏ, ở giữa có ngôi sao vàng năm cánh.
Đến ngày 9/11/1946, Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tiếp tục xác nhận cờ đỏ sao vàng là Quốc kỳ. Tại quê hương Lũng Xuyên, câu chuyện về ông vẫn được gìn giữ trong Nhà tưởng niệm liệt sĩ Nguyễn Hữu Tiến. Nơi đây lưu giữ nhiều hình ảnh, tư liệu về cuộc đời và hoạt động cách mạng của ông, trong đó có bức tranh của cố nhạc sĩ Văn Cao khắc họa hình ảnh Nguyễn Hữu Tiến đang phác thảo lá cờ đỏ sao vàng.
“Gia đình chúng tôi luôn nhắc nhở con cháu phát huy truyền thống của cha ông, tích cực học tập, rèn luyện, làm việc để góp sức xây dựng quê hương”, bà Hãnh chia sẻ.

Lãnh đạo Phòng Văn hóa – Xã hội phường Đồng Văn cho biết, để tưởng nhớ liệt sĩ Nguyễn Hữu Tiến, năm 1993, tỉnh Hà Nam, huyện Duy Tiên cũ đã xây dựng Nhà tưởng niệm liệt sĩ Nguyễn Hữu Tiến.
Trong năm 2026, địa phương tiếp tục bố trí kinh phí sửa chữa, chỉnh trang Nhà tưởng niệm liệt sĩ Nguyễn Hữu Tiến, bảo tồn tư liệu và không gian tưởng niệm về ông. Tên tuổi liệt sĩ Nguyễn Hữu Tiến cũng được lưu giữ trong đời sống giáo dục quê hương. Trên địa bàn thị xã Duy Tiên cũ có 3 ngôi trường mang tên Nguyễn Hữu Tiến, để tên ông tiếp tục được nhắc đến với những thế hệ học sinh hôm nay.

Cho đến nay, tên gọi “thầy giáo Hoài” vẫn được người dân Lũng Xuyên trân trọng gọi nhớ sau ngày liệt sĩ Nguyễn Hữu Tiến ngã xuống. Tuy không thể tận mắt thấy lá cờ đỏ sao vàng trở thành biểu tượng thiêng liêng của Tổ quốc, nhưng ước nguyện “Cờ đỏ sao vàng sáng tương lai” trong câu thơ cuối đời của ông đã trọn vẹn thành hình. Cuộc đời liệt sĩ Nguyễn Hữu Tiến đã hóa thân vào sắc cờ đỏ thắm, đồng hành cùng chiều dài lịch sử nước nhà.