Vì sao nam giới bị bạo lực gia đình ngày càng tăng?

Tổng số vụ bạo lực gia đình tại Việt Nam giảm, song số nam giới bị bạo lực gia đình và số nữ giới gây bạo lực gia đình lại tăng. PV Dân Việt đã có cuộc trao đổi với TS Đặng Vũ Cảnh Linh, Phó viện trưởng Viện Đào tạo Bồi dưỡng cán bộ và Nghiên cứu khoa học, Ủy ban TW Mặt trận tổ quốc Việt Nam để hiểu rõ hơn về vấn đề này.

Ngày càng nhiều nam giới bị bạo lực gia đình

Chính phủ mới đây có báo cáo gửi Quốc hội về kết quả thực hiện các mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2025. Đáng chú ý, tổng số vụ bạo lực gia đình tại Việt Nam giảm, song số nam giới bị bạo lực gia đình và số nữ giới gây bạo lực gia đình lại tăng. Theo ông, vì sao tỉ lệ nam giới bị bạo lực gia đình lại tăng hơn so với các năm trước?

– Trước hết, cần khẳng định rõ rằng bạo lực gia đình là một hành vi lệch chuẩn xã hội, có thể xuất phát từ cả hai giới và luôn gây ra những hậu quả nghiêm trọng, không chỉ đối với cá nhân mà còn đối với sự ổn định của gia đình và xã hội.

Trong bối cảnh kinh tế – xã hội thay đổi, ngày càng có nhiều phụ nữ tham gia thị trường lao động, thành đạt và giữ vai trò quan trọng, thậm chí là trụ cột kinh tế trong gia đình. Đây là một bước tiến tích cực về bình đẳng giới. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, khi vai trò kinh tế đi kèm với nhận thức chưa đầy đủ, có thể dẫn đến tâm lý “nắm quyền”, “kiểm soát” hình thành một dạng “gia trưởng mới” từ phía nữ giới trong gia đình.

Nguyên nhân của bạo lực có thể xuất phát từ sự thể hiện quyền lực cả nam và nữ, trong đó có những yếu tố rất đời thường nhưng nguy hiểm như áp lực cuộc sống, stress kéo dài, thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc và hành vi. Khi con người rơi vào trạng thái mất kiểm soát, những phản ứng tiêu cực rất dễ xảy ra, và gia đình – nơi gần gũi nhất – lại trở thành nơi chịu tác động đầu tiên.

Đáng chú ý, vẫn còn tồn tại một nhận thức lệch lạc trong xã hội, khi một số người cho rằng phụ nữ gây bạo lực thì “không đáng kể” hoặc “không có tội” vì họ được xem là phái yếu. Cách nhìn này là không đúng và tiềm ẩn nhiều hệ lụy, bởi bạo lực, dù đến từ ai, dưới hình thức nào, đều gây tổn thương và đều cần được nhận diện, xử lý nghiêm túc.

Mặt khác, sự gia tăng tỷ lệ nam giới là nạn nhân bạo lực được báo cáo cũng có thể phản ánh việc nhận thức xã hội về pháp luật, đặc biệt là Luật Phòng chống bạo lực gia đình đã tốt hơn, những trường hợp nạn nhân trước đây bị che giấu dần được ghi nhận rõ hơn kể cả nam giới.

Vì vậy, điều quan trọng không phải là đặt vấn đề “giới nào gây bạo lực nhiều hơn”, mà là phải khẳng định nguyên tắc: Trong gia đình, mọi hành vi bạo lực đều không thể chấp nhận. Việc kiểm soát cảm xúc, hành vi và xây dựng mối quan hệ dựa trên tôn trọng, đối thoại là trách nhiệm chung của cả hai phía.

“Xây dựng một văn hóa phi bạo lực trong gia đình”

Thưa ông, vậy có trường hợp nam giới bị bạo lực gia đình nhưng không dám khai báo, tố giác?

– Tôi cho rằng điều này hoàn toàn có cơ sở. Trong bối cảnh văn hóa truyền thống, nam giới thường được kỳ vọng phải mạnh mẽ, chịu đựng và không bộc lộ yếu điểm. Chính định kiến này khiến nhiều người đàn ông, dù là nạn nhân của bạo lực, vẫn có xu hướng im lặng.

Họ có thể e ngại việc lên tiếng sẽ ảnh hưởng đến hình ảnh cá nhân, bị đánh giá là “yếu đuối”, hoặc lo ngại những hệ lụy liên quan đến gia đình, con cái. Vì vậy, không ít trường hợp bạo lực đối với nam giới bị “ẩn” đi, không được phản ánh đầy đủ trong các số liệu chính thức.

Do đó, con số thống kê hiện nay, dù đã cho thấy xu hướng tăng, nhưng rất có thể vẫn chưa phản ánh hết thực tế. Điều này đặt ra yêu cầu cần xây dựng một môi trường xã hội cởi mở hơn, nơi mọi nạn nhân của bạo lực gia đình bất kể giới tính đều có thể lên tiếng và được bảo vệ.

Thông thường mọi người cho rằng bạo lực gia đình chỉ là việc sử dụng vũ lực để đánh đập, la mắng. Song, bạo lực gia đình còn có rất nhiều hình thức khác như: Thờ ơ, ghẻ lạnh, chiến tranh lạnh, bắt ép, dụ dỗ các thành viên trong gia đình thực hiện hành vi họ không muốn; hoặc áp dụng chính sách “có tiền là có quyền” để chi phối… Ông nghĩ sao về những vấn đề này?

– Cả về pháp luật và khoa học đều xác định, bạo lực gia đình không chỉ là bạo lực thể chất, mà còn bao gồm bạo lực tinh thần, bạo lực kinh tế, thậm chí là những hình thức kiểm soát và thao túng trong quan hệ gia đình.

Những hành vi như thờ ơ, ghẻ lạnh, “chiến tranh lạnh”, kiểm soát tài chính, áp đặt ý chí hay buộc người khác thực hiện những điều họ không mong muốn… tuy không để lại dấu vết hữu hình, nhưng lại gây ra những tổn thương sâu sắc và kéo dài về tâm lý. Trong bối cảnh hiện nay, các dạng bạo lực “vô hình” này đôi khi còn nguy hiểm hơn bạo lực thể chất, bởi chúng khó nhận diện, dễ bị hợp thức hóa hoặc xem nhẹ, và vì thế thường âm thầm kéo dài, bào mòn các mối quan hệ gia đình từ bên trong.

Vì vậy, điều cần hướng tới không chỉ là ngăn chặn những hành vi bạo lực hữu hình, mà là xây dựng một văn hóa phi bạo lực trong gia đình nơi mọi thành viên được tôn trọng, được lắng nghe và đối xử bình đẳng. Một gia đình thực sự an toàn không chỉ là không có đòn roi, mà còn là không có sự tổn thương về tinh thần, không có sự áp đặt hay kiểm soát. Đó phải là không gian của đối thoại, chia sẻ và thấu hiểu nền tảng căn bản để duy trì sự bền vững của mỗi gia đình và của xã hội hiện đại.

Xin trân trọng cảm ơn những chia sẻ thẳng thắn của ông!

Đọc thêm