Theo các bạn, giữa thế giới đầy bộn bề, lọc lõi, thì những quốc gia nào “chí tình, chí nghĩa” với Việt Nam vô tư không tính toán? Cuba, Lào và quốc gia nào nữa?
Quốc gia nào chấp nhận từ bỏ vị thế “trung lập” trong suốt các cuộc thế chiến, mạnh mẽ lên án sự can thiệp của Mỹ vào Đông Dương? Trong thời kỳ cao điểm nhất, có tới ⅓ người dân (khoảng 2,7 triệu người) của quốc gia đó ký tên vào một văn bản lên án Mỹ và ủng hộ Việt Nam nhiệt thành. Quốc gia nào có làn sóng phản đối chiến tranh Việt Nam mạnh mẽ nhất – sau Mỹ?
Quốc gia nào đã tham gia vận động các nước châu Âu không tham gia hoặc tham gia hạn chế với Mỹ trong cuộc chiến tại Việt Nam? Quốc gia nào chấp nhận tạm ngừng quan hệ với Mỹ tận 2 lần “vì lẽ phải và vì nhân dân dân Việt Nam”? Quốc gia nào sẵn sàng đương đầu với một lệnh cấm vận kinh tế từ Mỹ vì họ đã công khai gửi viện trợ cho Việt Nam trong và sau cuộc chiến tại Việt Nam?
Đó là Thụy Điển, quốc gia phương Tây đầu tiên công nhận và thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam (ngày 11/1/1969), cũng là nước phương Tây có phong trào ủng hộ cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của Việt Nam mạnh nhất, sớm nhất (tháng 8/1966).
Nhắc đến Thụy Điển, người yêu bóng đá sẽ biết Freddie Ljungberg, Henrik Larsson, Victor Lindelöf và nổi tiếng hơn cả là Zlatan Ibrahimović. Còn giới game thủ, đó là Felix Kjellberg hay còn gọi là PewDiePie. Còn người yêu âm nhạc, sẽ biết siêu ứng dụng nghe nhạc nổi tiếng Spotify và ban nhạc ABBA. Và những người yêu nội thất, hẳn là không thể không biết đến IKEA. Với những tín đồ xe hơi, nhắc đến quốc gia Bắc Âu này thì phải nhắc đến Volvo. Hay hãng đồ gia dụng Electrolux. À, còn hãng thời trang “bằng mặt nhưng không bằng lòng”: H&M.
Vậy nói về nói về mối quan hệ giữa Thụy Điển và Việt Nam, chúng ta sẽ diễn tả mối quan hệ ấy như thế nào? Nói đơn giản thế này: “Yêu nhau vạn sự chẳng nề” như Đại sứ Thụy Điển từng nói.
Ngày 30/04/1975, hàng chục ngàn người dân Thụy Điển đã đổ ra đường ăn mừng chiến thắng của Việt Nam. Ngày 01/05/1975, các tờ báo Thụy Điển viết rằng: “Đây là một chiến thắng cho Việt Nam và cho cả chúng tôi nữa”. Khoảnh khắc ấy cũng dễ hiểu thôi, vì người dân Thụy Điển đã đấu tranh cùng nhân dân Việt Nam trong nhiều ngày tháng đã qua. Trong khi người anh Cuba ngỏ ý giúp Việt Nam ở lĩnh vực y tế, thuốc men, quân sự, còn những người bạn Ấn Độ thì hỗ trợ Việt Nam về lương thực, hàng hóa nhu yếu phẩm… Còn khối XHCN thì hỗ trợ Việt Nam về tài chính, viện trợ tổng hợp, cơ sở hạ tầng… Thì Thụy Điển lại rất tích cực trong hỗ trợ Việt Nam về ngoại giao và an sinh xã hội.
Ngoài việc là quốc gia phương Tây đầu tiên thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam. Cố Thủ tướng Olof Palme và các bên ngoại giao của Thụy Điển còn rất tích cực vận động các nước châu Âu không hoặc hạn chế tham gia vào cuộc chiến Việt Nam. Đó là một trong những lý do khiến châu Âu quyết định không can thiệp vào chiến trường Việt Nam. Và chính những hành động của Olof Palme đã làm lay động trái tim của những người dân châu Âu, họ cùng xuống đường với người dân Thụy Điển, ủng hộ Việt Nam. Hình ảnh Olof Palme rước đuốc ủng hộ Việt Nam đã được đăng lên hơn 300 tờ báo Mỹ và hơn 200 tờ báo châu Âu, trở thành một trong bức ảnh có sức ảnh hưởng lớn nhất thế kỷ 20. Ngoài ra, Thụy Điển còn cung cấp quyền tị nạn cho những người Mỹ phản đối chiến tranh Việt Nam, bị ép tham gia quân đội.
Năm 1972, ông Olof Palme lên án mạnh mẽ hành vi ném bom tàn phá miền Bắc của Mỹ và so sánh hành vi ném bom lần này với hành vi diệt chủng của Đức Quốc Xã trong Thế chiến II. Ngoài ủng hộ về mặt ngoại giao, tinh thần, nhân dân Thụy Điển tích cực vận động quyên góp hỗ trợ Việt Nam tái thiết đất nước. Phong trào quyên góp này được đông đảo bạn bè Bắc Âu ủng hộ. Với mục tiêu “Mỹ ném bom ở đâu, chúng tôi tái thiết ở đó”, bệnh viện Bạch Mai và Hà Nội nhận được hỗ trợ to lớn của Thụy Điển. Ngoài ra, Thụy Điển giúp Việt Nam xây dựng viện Nhi Hà Nội – nay là Nhi Trung Ương, bệnh viện đa khoa Uông Bí… Và một trong những công trình nổi bật nhất thời ấy, nhà máy giấy Bãi Bằng – huyền thoại quốc dân của trẻ em 8x, 9x Việt Nam.
Các bạn biết cụm từ “hàng SIDA” chứ? Hiện nay, có nhiều người đang xài cụm từ này với một hàm nghĩa không tốt là hàng hóa đểu, bẩn, kém chất lượng. Nhưng nguồn gốc của cụm từ này lại rất đỗi cao cả, khi những “hàng hóa SIDA” đó chính là quần áo của người dân Thụy Điển gửi cho Việt Nam thông qua SIDA – Tổ chức hợp tác phát triển quốc tế Thụy Điển. Những chiến dịch quyên góp hàng hóa, quần áo cũ hiện tại ở Việt Nam cho những người dân yếu thế hơn cũng đều học hỏi và lấy cảm hứng từ những chiến dịch “hàng SIDA” từ những năm 80 đó.
Chắc là nhiều người đã biết Nhật Bản là quốc gia viện trợ lớn nhất cho Việt Nam. Nhưng nếu chỉ tính riêng hạng mục viện trợ không hoàn lại được quy đổi sang tỷ giá hiện tại, thì Thụy Điển mới là quốc gia đứng đầu với khoảng 3 tỷ USD. Đó là chưa bao gồm các khoản viện trợ qua các kênh đa phương, tổ chức tình nguyện, hỗ trợ xây dựng cơ sở vật chất… Thụy Điển là quốc gia viện trợ không hoàn lại lớn nhất cho Việt Nam trong những năm 80 khi mà cuộc chiến tại chiến trường Campuchia và phía Bắc đang vào giai đoạn vô cùng căng thẳng. Mỹ và Trung Quốc nhiều lần yêu cầu Thụy Điển ngừng hỗ trợ Việt Nam, nhưng quốc gia này cho rằng họ hỗ trợ Việt Nam về lĩnh vực y tế, an sinh xã hội… Đó là những lĩnh vực không nhằm chống lại Mỹ hay Trung Quốc.
Khi Việt Nam đổi mới vào năm 1986, Thụy Điển vẫn duy trì một lượng viện trợ lớn. Đặc biệt, nguồn lực chuyên gia chất lượng đến từ nhiều lĩnh vực của Thụy Điển đã giúp Việt Nam mở rộng nền kinh tế thị trường. Ngoài ra, các lĩnh vực mà các chuyên gia Thụy Điển hỗ trợ Việt Nam nhiều nhất là luật, cải cách hành chính, thuế… Có một sự kiện đáng buồn vào đúng năm mà chúng ta đổi mới, Thủ tướng Thụy Điển bấy giờ là Olof Palme đã bị ám sát. Sau 30 năm từ khi vị Thủ tướng ra đi, nhằm ghi nhớ những gì mà ông đã làm vì Việt Nam, bức tượng và một tòa nhà mang tên ông đã được khánh thành tại BV Nhi Trung ương.
Từ quá khứ đến hiện tại, Thụy Điển đã ngừng các gói hỗ trợ cho Việt Nam do nhận thấy Việt Nam đã “tự đứng vững trên đôi chân”. Nhưng người bạn Bắc Âu này vẫn hỗ trợ Việt Nam rất tích cực trong trường ngoại giao thế giới, giúp Việt Nam đàm phán gia nhập WTO, tiếp cận với nguồn vốn từ Ngân hàng Thế Giới, tác động không nhỏ đến việc đàm phán EVFTA với các nước EU, Thụy Điển luôn bỏ phiếu “đồng ý” ủng hộ Việt Nam trên nghị trường Liên Hợp Quốc.
Chúng ta biết đến Liên Xô (Nga), Cuba, Lào, Ấn Độ là những người anh em hết mình vì Việt Nam. Và giờ, thì chúng ta nên biết đến một người bạn ở phương xa, một người bạn không chung thể chế, không gần gũi về mặt văn hóa hay địa lý, không là đồng minh chiến lược, không có nét chung về lịch sử… lại hết lòng hết dạ với chúng ta như vậy.
Từ chính nghĩa đến chính nghĩa, từ hòa bình đến hòa bình, từ trái tim đến trái tim!
#tifosi
Tham khảo:
1. 50 năm Việt Nam – Thụy Điển, Báo Vietnamplus
2. Thụy Ðiển, người bạn chung thủy và gắn bó với nhân dân Việt Nam – Báo Nhân Dân
3. Thụy Điển – một dân tộc nhân văn – Báo Một Thế Giới
4. Đại sứ Thụy Điển: Lúc khó khăn mới biết ai là bạn thực sự – Truyền hình Tuyên Quang
5. Mãi mãi biết ơn sự ủng hộ và giúp đỡ quý báu của Thụy Điển – Hội Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam
5. Why did Sweden Support the Vietcong? (Short Animated Documentary) -History Matters
Và một số tư liệu khác
