Thí nghiệm “Vũ trụ 25” là một trong những thí nghiệm khủng khiếp nhất trong lịch sử khoa học nhân loại. Nó là nỗ lực của các nhà khoa học trong việc lý giải về xã hội loài người thông qua hành vi của một bầy chuột.
Ý tưởng về “Vũ trụ 25” đến từ nhà khoa học người Mỹ John Calhoun, người đã tạo ra một “thế giới lý tưởng” nơi hàng trăm chú chuột cùng sinh sống và phát triển. Cụ thể hơn, Calhoun đã xây dựng nên nơi gọi là “Thiên đường của loài chuột”, một không gian được thiết kế đặc biệt, nơi các loài gặm nhấm được cung cấp nguồn thức ăn và nước uống dồi dào, không gian sống rộng lớn và thoải mái.
Ban đầu, ông đặt vào “thiên đường” bốn cặp chuột và chúng bắt đầu tiến hành sinh sản chỉ trong một thời gian ngắn, đưa số cư dân tăng lên chóng mặt. Tuy nhiên, đến ngày thừ 315 thì tình trạng sinh sản của chúng bắt đầu giảm đáng kể. Khi số lượng loài gặm nhấm lên đến 600 con, một hệ thống phân cấp được hình thành giữa nhóm cư dân và những kẻ “khốn nạn” cũng bắt đầu xuất hiện. Những cá thể gặm nhấm lớn hơn bắt đầu tấn công cả nhóm, dẫn đến tình trạng nhiều con đực trong đó bắt đầu “suy sụp” về mặt tinh thần. Kết quả là, những con cái bị bỏ bê và không còn được bảo vệ, theo đó chúng cũng dần trở nên hung dữ với chính các con non của mình. Theo thời gian, những con cái ngày càng có nhiều biểu hiện hung tợn, có các dấu hiệu tự cô lập và suy giảm nhu cầu sinh sản. Tỷ lệ sinh thấp và tỷ lệ tử vong gia tăng đối với nhóm loài gặm nhấm trẻ hơn. Tiếp theo đó, là một tầng lớp giống đực mới được hình thành, được gọi là “những chú chuột xinh đẹp”. Chúng từ chối “cặp kè” với các con cái, chỉ quan tâm đến ăn và ngủ, và tệ hơn, là từ bỏ việc “đấu tranh” để bảo vệ lãnh thổ của mình.
Đến một thời điểm, nhóm chuột “mỹ nam” và “độc nữ” bắt đầu chiếm phần lớn tỷ lệ dân số thiên đường. Thời gian trôi qua, tỷ lệ tử vong của các con non là 100% và tỷ lệ sinh sản bằng 0. Nhà khoa học còn quan sát thấy hiện tượng đồng tính luyến ái và ăn thịt lẫn nhau gia tăng trong cộng đồng chuột hiện tại đang đứng trước nguy cơ tuyệt diệt, bất kể tình trạng nguồn thức ăn luôn dư thừa tại không gian sống. Hai năm kể từ khi bắt đầu thử nghiệm, con non cuối cùng của đàn chuột chào đời. Năm 1973, John Calhoun đã tự tay giết con chuột cuối cùng sót lại trong Vũ trụ 25. Ông đã tiến hành 25 thí nghiệm tương tự nhưng đều cho ra một kết quả.
Công trình khoa học này đã được sử dụng như một mô hình để giải thích về sự sụp đổ của xã hội, và là tiêu điểm quan trọng cho nghiên cứu xã hội học đô thị về sau.
