Trả lời ngày 28/2/2021 bởi Erik Engheim, nghiên cứu tại Đại học Bắc Dakota
Khoảng 20 năm trước, tôi đã chuyển từ Na Uy tới Mỹ với kỳ vọng lớn lao và kế hoạch định cư ở đó. Sau một năm ở đó và kinh nghiệm sinh sống ở nhiều quốc gia khác, tôi mới nhận ra rằng nước Mỹ không phải là nơi dành cho mình.
Tuy nhiên, quan điểm của từng người có thể sẽ khác vì quyết định đó phụ thuộc vào bản thân, giá trị, những điều mà bạn yêu thích và cả nơi cụ thể mà bạn chọn để sống nữa.
Mỹ là đất nước của những thái cực đối lập ở hầu hết lĩnh vực. Ở đó vừa có những người đói nghèo cùng cực và vừa có những người giàu nhất thế giới; những ngôi trường tệ hại nhất nhưng số khác lại tuyệt vời nhất; những người béo nhất và số khác lại sống lành mạnh nhất; những người xuẩn ngốc nhất nhưng cũng không thiếu những tài năng xuất chúng nhất. Theo những gì tôi nhận thấy thì xã hội Mỹ được thiết lập để khuếch đại sự khác biệt trong mọi khía cạnh.
Những nước vùng Scandinavi lại hoàn toàn trái ngược. Trong khi giấc mơ Mỹ nhắm tới thành công, sự giàu có và làm được những điều to lớn thì các nước Scandinavi lại có gắng để đa số người dân của họ có được cuộc sống hoàn hảo của tầng lớp trung lưu. Xu hướng và chính sách của các nước Scandinavi tập trung rất lớn vào việc xóa bỏ sự khác biệt quá lớn giữa hai thái cực và kéo mọi người về những giá trị tầm trung.
Sự khác biệt về quan điểm này khiến xã hội Mỹ và Scandinavi có khác biệt lớn. Nước Mỹ xem trọng của cải vật chất và đề cao chủ nghĩa tiêu dùng. Nếu có tài năng thực sự, bạn có thể kiếm được nhiều tiền hơn tại Mỹ, sống trong một căn nhà lớn, lái một chiếc xe sang và có nhiều lựa chọn hơn khi đi mua sắm.
Có thể không đầy đủ lắm nhưng tôi sẽ cố gắng phác họa sơ lược về cuộc sống tương ứng của bạn khi ở Mỹ và Scandinavi.
Ở Mỹ
Bạn sống trong một căn nhà lớn, có sân rộng rãi và trong một khu phố gồm có những người hàng xóm thành công. Bạn làm việc khoảng 10 giờ mỗi ngày vì những người lười biếng không được hoan nghênh tại Mỹ cho lắm; không làm thêm giờ nghĩa là bạn không hết mình vì công việc. Tuy có từ hai đến ba tuần nghỉ phép mỗi năm nhưng tin tôi đi, sếp sẽ lên cơn đau tim nếu bạn đi xả hơi chỉ một tuần.
Bạn lái xe khoảng 1,5 tới 2 giờ mỗi ngày vì đường đi làm khá dài nhưng vì bạn đang được lái xe của một nhãn hiệu yêu thích nên đó có thể coi như một cái giá phải chăng. Bạn có bể bơi ở sân sau nhà, và có thể mở tiệc nướng BBQ cho bạn bè cùng hàng xóm vào cuối tuần.
Bạn ít có nhiều thời gian để ở bên con cái và cố gắng bù đắp bằng cách bằng nhiều hoạt động để chúng có đời sống tinh thần tốt hơn. Có thể là dẫn chúng đi công viên nước vào cuối tuần hoặc cùng chơi ở sân sau. Bạn thuê một người di cư từ Mexico để chăm sóc sân vườn, dọn dẹp nhà cửa với giá rẻ. Bạn đa phần ăn ngoài hàng cả tuần vì có nhiều món để lựa chọn và giá khá là hạt dẻ. Bạn không có thời gian cho sở thích hoặc thú vui giải trí vì đã mệt xác xơ sau một ngày làm việc dài và thời gian đi lại.
Về mặt tích cực thì bạn sẽ có cơ hội trải nghiệm nhiều kiểu khí hậu đa dạng mà ở Scandinavi không có, như những nơi ngập nắng và những ngày ấm áp. Nhưng ở Mỹ cũng có một số vấn đề mà ở Scandinavi sẽ không gặp, như vắt óc tìm xem chương trình chăm sóc sức khỏe nào là tốt nhất, lên kế hoạch tiết kiệm tiền để học đại học… Công việc hiện tại đem lại một cuộc sống tốt, nhưng không có gì đảm bảo bạn không thể bị mất việc. Tuần trước, công việc không được tốt và sếp không vui. Ông ta nói rằng có thể sẽ có người bị sa thải. Có thể năm nay bạn tránh được nhờ làm việc chăm chỉ, nhưng còn năm sau thì sao?
Nhưng ngược lại, làm việc chăm chỉ cũng có thể mang tới cơ hội thăng tiến, lương cao hơn và nhiều đặc quyền hơn!
Ở Scandinavi
Bạn sống trong một ngôi nhà bình thường và quên bể bơi đi. Ngay cả khi có được một công việc tốt thì bạn cũng không thể sở hữu nó đâu. Bạn làm việc 8 giờ/ngày, đôi khi về sớm hơn để đi đón con vì trường mẫu giáo sẽ đóng cửa đúng giờ. Vì vợ bạn cũng thích làm việc giống như hầu hết những người vợ Scandinavi khác, nên bạn sẽ đảm nhiệm phần chăm con. Một điểm tích cực là sếp bạn hiểu về tầm quan trọng của gia đình và con cái nên sẽ chẳng bận tâm nếu bạn về sớm một chút. Quãng đường đi làm của bạn sẽ tốn chưa tới một giờ vì người Scandinavi thích sống gần chỗ làm. Trên thực tế, bạn thậm chí có thể đi làm bằng xe đạp hoặc tàu điện mà không cần lái xe riêng.
Vì thời gian làm việc ngắn hơn nên bạn sẽ có nhiều khoảnh khắc bên con cái. Bạn có thể cùng chúng chơi lego, đá bóng, trốn tìm… nhưng sẽ đa dạng được như ở Mỹ vì người Scandinavi cho rằng không làm gì cũng là một điều tốt sức khỏe.
Trong khi người Mỹ có ít thời gian hơn và thường tới những nơi giải trí mất tiền như công viên nước, thì người Scandinavi lại thích tới những nơi công cộng như công viên.
Tùy thuộc vào việc bạn là người nước nào của vùng Scandinavi, bạn sẽ có cơ hội sở hữu một chiếc thuyền, một cabin trên núi hoặc một ngôi nhà để sống vào mùa hè. Người Na Uy thường có cabin trên núi, thậm chí còn đẹp hơn ngôi nhà mà họ thường sống. Vào mùa đông, bạn có thể về nhà sớm hơn vào thứ sáu để tận hưởng kỳ nghỉ cuối tuần trên núi với gia đình, giống như những người khác; sếp bạn cũng vậy. Trượt tuyết vào một ngày mùa đông có nắng được coi là ưu tiên quan trọng đối với người Na Uy.
Như tôi đã nói, bạn không thể có được một căn nhà như của người Mỹ nhưng lại có nhiều ngày nghỉ hơn. Ít nhất 5 tuần cộng thêm những ngày nghỉ lễ, và dù bạn có nghỉ vài tuần liên tiếp thì cũng chẳng sao. Tới Tây Ban Nha, Thái Lan hoặc những nơi có nắng ấm khác vài lần trong năm là điều khá phổ biến. Ở Scandinavi thì khả năng tài chính của bạn chẳng là gì, nhưng ở những nơi khác thì vật giá lại rất rẻ.
Khi sống ở Scandinavi, bạn thường sẽ dành rất nhiều thời gian để đi nghỉ với gia đình. Châu Âu là một lựa chọn tốt vì nó gần và bạn có thể đi rất nhiều nước. Mua sắm cho dịp Giáng Sinh ở London, những ngày cuối tuần lãng mạn ở Paris hay chèo thuyền tại Amsterdam hoàn toàn không thành vấn đề.
Về công việc thì hơi khác một chút, và cũng không giống cách mà người Mỹ hình dung về sự nghiệp. Với người Scandinavi thì không có nhiều vị trí để thăng tiến trong sự nghiệp. Họ quan niệm rằng trong công việc chỉ có hai cấp: sếp và phần còn lại. Đôi khi bạn thậm chí còn quên mất chức danh hiện tại của mình vì nó chẳng có gì quan trọng. Bạn có nhiều quyền và trách nhiệm, nhưng chúng dường như không thay đổi nhiều theo thời gian. Bạn có được một vị trí khá tốt ngay từ ngày đầu tiên, nhưng sau đó lại không có nhiều tiến triển và lương không bao giờ thay đổi đáng kể.
Tư duy của người Mỹ về công việc thì không giống vậy, họ muốn thăng tiến và kiếm được nhiều tiền. Họ cho rằng lương thấp nghĩa là không thành công. Truyền thống của nước Mỹ là làm việc chăm chỉ thì sẽ được tưởng thưởng xứng đáng.
Người Scandinavi thường không có nhân công Mexico giá rẻ để thuê làm việc nhà và cũng không hay ăn ngoài. Đổi lại, họ có thời gian làm việc và đường đi làm ngắn hơn – điều này cho họ nhiều thời gian ở nhà để nấu nướng, dọn dẹp… Người Scandinavi trong cùng một khu dân cư thường cùng nhau “dugnad” (làm việc công ích không lương ở địa phương hoặc tầm quốc gia) vài lần một năm. Nhưng những người người này không hẳn là không có khác biệt về thu nhập và địa vị trong công việc. Một số hàng xóm của bạn có thể là một luật sư hay quản lý ngân hàng thành công. Họ thường phàn nàn rằng mình không có thời gian để dugnad, và tại sao lại không dùng tiền để thuê ai đó tu sửa đường sá trong khu phố cho đơn giản. Và những người bạn sẽ nhắc nhở họ rằng đây là những phẩm chất quan trọng của người Scandinavi: đoàn kết để cùng nhau làm việc chung, bất kể khác biệt về địa vị hay thu nhập.
Một số người sẽ không thích mấy việc đi nhặt lá, cắt tỉa cây… này nhưng đó là dịp để những người hàng xóm có thể gặp mặt và trò chuyện một cách thân thiện. Người Scandinavi thường không hay tán chuyện, và những hoạt động chung kiểu này giúp họ hiểu nhau hơn.
Ở Mỹ, bạn sẽ biết nhiều hơn về những người hàng xóm của mình vì người Mỹ quảng giao và thích trò chuyện hơn. Những người Mỹ sống trong cùng một khu thường mời nhau tới nhà ăn cơm hoặc dự tiệc… Người Scandinavi thì không thế, họ chỉ biết nhiều về nhau khi đã sống cạnh đủ lâu. =))
